20
Nasz przewodnik
24 kwietnia – 14 maja 2009 * Kurier Galicyjski
RUBIN PODOLA
KRZYSZTOF SZYMAÑSKI
stanê³o mauzoleum Poniñ-
tekst i zdjêcia
skich, gdzie umieszczono
p³askorzeŸbê „Alegoria œmier-
Wiele miejscowoœci nosi
ci” autorstwa Bertela Tord-
miano „per³y”. Tê mo¿na by
waldsena. Dziœ mieœci siê ona
okreœliæ jako „Rubin Podola”
w Lwowskiej Galerii Obrazów,
– rubin wtopiony w szma-
natomiast po mauzoleum po-
ragdy lasów, otoczony srebrn¹
zosta³y resztki œcian. W samej
pêtl¹ rzeki D¿uryn i oz³ocony
osadzie dzia³a³a szko³a, m³yn,
promieniami podolskiego
gorzelnia. By³ tu te¿ klub
s³oñca. Wszystko to by³o,
ludowy. Kwit³o ¿ycie.
niestety, kiedyœ...
Tak by³o do wybuchu I woj-
Wrzesieñ. S³oñce muska
ny œwiatowej. Wojska rosyjskie
³agodnie zaorane podolskie
zajê³y Czerwonogród w 1915
bezkresne pola, faluj¹ce ni-
roku. Opuszczaj¹æ go, Rosjanie
czym woda pod lekk¹ bryz¹.
wyszabrowali co cenniejsze
Gdzie-niegdzie pal¹ siê œcier-
pami¹tki i dzie³a sztuki, i po-
niska, zasnuwaj¹c dymem
wa¿nie uszkodzili pa³ac. W
dolinki. Nie s³ychaæ ju¿ pta-
okresie miêdzywojennym
ków. Wszystkie odlecia³y.
nowym w³aœcicielom uda³o
Skrêcamy z g³ównej drogi na
siê go wyremontowaæ na tyle,
boczn¹. Ech, te boczne drogi!
¿e znów sta³ siê rezydencj¹.
Chocia¿ niby jeŸdzi po nich
Id¹æ z duchem czasu, obok
mniej aut, to dziury i tu daj¹
wodospadu przekopano no-
siê we znaki. Wje¿d¿amy
wy kana³ i czêœæ wody pusz-
pomiêdzy rzadkie zabudowa-
czono na turbinê elektrowni
nia. Na p³otach suszy siê ku-
wodnej. W Czerwonogrodzie
Widok na ruiny zamku Castrum rubrum
kurydza i tytoñ. Na podwór-
rozb³ys³o œwiat³o elektryczne.
kach le¿¹ sterty s³omy, olb-
rzymie pomarañczowe dynie,
stoj¹ wory z ziemniakami.
Zapasy na d³ug¹ zimê. Nie
uœwiadczysz tu wiaderek z
jab³kami, gruszkami, czy
œliwkami przed furtkami jak
przy g³ównych drogach. Bocz-
na droga i turyœci rzadko tu
zagl¹daj¹.
Sam Czerwony
Gród lub Czerwo-
nogród znany by³
ju¿ w IX wieku
jako siedziba
Zamek w okresie swej œwietnoœci
ksi¹¿¹t ruskich.
w tej czêœci Podola budowano
w Kamieñcu starosty Teodo-
Sk¹d wziê³a siê
zamki i chaty, stodo³y i p³oty.
ryka Jaz³owieckiego w XV
Nektórzy historycy wysuwaj¹
wieku gród uzyskuje Prawo
tu osada ludzka,
koncepcjê, ¿e nazwa Rusi
Magdeburskie. Jako twierdza
nie wiadomo.
Czerwonej czerpie swoje ko-
przygraniczna stale jest nê-
rzenie w³aœnie z koloru tej
kana przez Wo³ochów, Mo³da-
Niespodziewanie po lewej
ziemi. Mo¿e ta teoria ma racjê
wian, Turków i Tatarów. To
stronie drogi przerwa w zabu-
bytu, ale wymaga jeszcze
w³aœnie oni w 1672 roku w
dowaniach. Droga biegnie
wielu ¿mudnych badañ nau-
czasie oblê¿enia tej nieprzy-
skrajem urwiska, odkrywaj¹c
kowych. A sam Czerwony
stêpnej twierdzy, ¿eby j¹
wspania³y rozleg³y widok na
Gród lub Czerwonogród znany
zdobyæ, wpadli na pomys³
zagadkowe ruiny œwiadcz¹ce
by³ ju¿ w IX wieku jako sie-
przekopania cypla poni¿ej
o potêdze tych, którzy je zbu-
dziba ksi¹¿¹t ruskich. Sk¹d
zamku i po³¹czenia rzeki no-
dowali. Poœród stromych,
wziê³a siê tu osada ludzka,
wym korytem. W ten sposób
prawie pionowo opadaj¹cych
nie wiadomo. Jedno, co mo¿-
naturalna fosa wysch³a i nie
Najwy¿szy na Podolu wodospad – z wysokoœci 16 metrów
œcian zbocza pêtla czegoœ, co
spieniona woda z hukiem spada w dó³
Walec II wojny œwiatowej nie omin¹³
kiedyœ by³o rzek¹. Na tym, z
tych terenów. Najbardziej tragiczny
I to nie tylko w pa³acu, ale
trzech stron oblanym wod¹
zosta³a rodzina Poniñskich.
i pod strzechami.
cyplu, stoj¹ dwie wie¿e i ruiny
Oni to przebudowali sam
dla mieszkañców Czerwonogrodu
Walec II wojny œwiatowej
œwi¹tyni. A¿ dziw bierze, sk¹d
zamek, koœció³ i rozbudowali
okaza³ siê prze³om lat 1943/1944.
nie omin¹³ tych terenów.
w takiej g³uszy ta wspania³a
osadê. Mury zamkowe, wy-
Polaków z osady wymordowa³a UPA.
Najbardziej tragiczny dla
architektura uchowa³a siê do
szczerbione wydarzeniami
mieszkañców Czerwonogrodu
dziœ. To s¹ w³aœnie pozosta-
minionych stuleci, zosta³y
Zw³oki wielu uda³o siê odnaleŸæ
okaza³ siê prze³om lat 1943/
³oœci po Czerwonogrodzie –
rozebrane. Na ich miejscu sta-
dopiero wówczas, gdy zesz³y œniegi
1944. Polaków z osady wy-
jednym z najstarszych miast
nê³y dwie stylowe neogotyckie
mordowa³a UPA. Zw³oki wielu
Podola, potê¿nej twierdzy,
baszty. Pomiêdzy nimi wbu-
i pêk³y lody na D¿urynie.
uda³o siê odnaleŸæ dopiero
wspania³ym zamku i ludnym
dowano pa³ac ze wspania³¹
wówczas, gdy zesz³y œniegi
miasteczku.
kolumnad¹. Przed pa³acem
na stwierdziæ na pewno - to,
stanowi³a ju¿ takiej przeszko-
i pêk³y lody na D¿urynie.
Najpe³niejsz¹ historiê tego
rozbito ogród z wodotryskiem,
¿e miejsce zosta³o wybrane
dy w zdobyciu zamku. Ale w
grodu mo¿emy znaleŸæ w
cienistymi alejkami i kwiet-
idealne do obrony: pêtla rzeki
taki sposób powsta³ najwy¿-
Pa³ac s³u¿y jako
„S³owniku geograficznym
niki. Wszystko to mo¿na
D¿uryn i doœæ rozleg³y cypel
szy na Podolu wodospad – z
t³o obozu i, zapewne,
Królewstwa Polskiego i innych
obejrzeæ na starych widoków-
z jednej strony i strome, miej-
wysokoœci 16 metrów spie-
krajów s³owiañskich”, wyda-
kach, lub oczyma wyobraŸni,
scami urwiste brzegi i g³êboki
niona woda z hukiem spada
by³ ulubionym
wanym w latach 1880 – 1914
zwiedzaj¹æ malownicze ruiny.
w¹wóz z drugiej.
w dó³.
miejscem domo-
(wtedy by³o jeszcze co ogl¹daæ
Helena Poniñska za³o¿y³a
W XIV wieku Czerwono-
Z pierwszym rozbiorem
i z kim rozmawiaæ o historii).
klasztor sióstr mi³osierdzia,
gród wraz z t¹ czêœci¹ Podola
Polski skoñczy³ siê okres pa-
ros³ych „poszuki-
Zamek ten w kronikach ³aciñ-
które opiekowa³y siê ubogimi,
przechodzi pod w³adanie
nowania w Czerwonogrodzie
waczy skarbów”
skich figuruje jako Castrum
chorymi i sierotami. Czerwo-
litewskich kniaziów Koriato-
Buczackich, Jaz³owieckich,
i „mi³oœników”
rubrum. Nazwa wziê³a siê od
nogród w tych czasach za-
wiczów. Z tego okresu pocho-
Dani³owiczów i Skarbków.
czerwonego koloru tutejszych
mieszkiwa³o oko³o 500 osób.
dzi lokalizacja tu klasztoru
Nowymi w³aœcicielami podu-
graffiti.
ska³ piaskowych, z których
Na cmentarzu na wzgórzu
dominikanów. Za panowania
pad³ego ju¿ wówczas zamku