39
Kurier Galicyjski * 17 grudnia 2010 – 13 stycznia 2011
jeszcze raz o spraWiedLiWych ukraińcach
ale tu też jeszcze wiele trzeba zrobić.
KONSTANTy CZAWAGA
Jest parę rzeczy, których nie da się
tekst
zrobić najlepiej. Na przykład, trzeba
LEON POPEK,
by zebrać relacje na terenie Wołynia
KONSTANTy CZAWAGA
czy na terenie b. województw: lwow-
zdjęcia
skiego, stanisławowskiego, tarnopol-
skiego. Trzeba zdobyć relacje o tych,
„To jest kłamstwo! – re-
którzy ratowali Polaków. Czas nie jest
agowała obserwator jednej z
dobry. Niektórzy się wstydzą, niektó-
lwowskich gazet na mój arty-
rzy się jeszcze boją, albo może znów
kuł o wystawie „Niedokończo-
boją, a też już nie ma kto przekazy-
ne msze wołyńskie”. – UPA
wać tej informacji, ponieważ główni
nie mogło mordować księży
bohaterowie tych wydarzeń często
grekokatolickich. To mogło
już nie żyją.
uczynić tylko NKWD, przebra-
Czy są materiały na ten
ne w mundury upowskie”.
temat w archiwum?
dr LEON POPEK
Tę pracę, jak już mówiłem, za-
Bez wątpienia, prawdą jest, że
niedbano i tych relacji jest niezbyt
zbrodniarze z NKWD dokonywali mor-
i wiemy, że chyba ponad 400 osób z
Tak, musi być taka decyzja. To
Tablica odsłonięta w Horodle
wiele, ale taką kwerendę w archi-
dów księży, biskupów i zakonników,
nich straciło życie za to, że ratowali
jest właściwie początek. Ważne, że
we wrześniu br.
wach też trzeba przeprowadzić. Nikt
również grekokatolickich, podobnie
Polaków. Ratowali w różny sposób,
po wielu latach, po ponad 60 latach,
przed nami tego nie zrobił. To musi
jak duchowieństwa innych Kościołów
rzęcki próbował poinformować o prze-
nieraz udzielając schronienia, nieraz
zwrócono na to uwagę. Do tej pory ten
być wspólne badanie historyków
chrześcijańskich, a także wiernych
prowadzonej we wrześniu b.r. w Horo-
informując, żeby nie uciekali tą drogą
temat jakoś przemilczano, pomijano
i polskich, i ukraińskich. Z tym, że
różnych wyznań. Jednak w 1943 roku
dle akcji sadzenia Alei Róż Solidarności
czy ścieżką, a inną. Nieraz po prostu,
po jednej i po drugiej stronie. Myślę,
historycy ukraińscy mają tutaj więk-
na Polesiu NKWD jeszcze nie było.
ku czci Ukraińców („Kurier Galicyjski”,
przewożąc tych, którzy ocaleli do mia-
że jest to trochę spóźnione, bo wielu
sze pole do działania ze względu
Natomiast ofiarą czystek etnicznych,
17 listopada, 2010), nie dano mu nawet
sta, czy udzielając pomocy rannym,
świadków już nie żyje. Ale może żyją
na teren, ze względu na znajomość
rozpoczętych przez tamtejsze od-
do końca wygłosić słowa. Potraktowano
lub udzielając schronienia. I właśnie
ich dzieci i może żyją ich wnuki. To
języka, ze względu na znajomość
działy UPA stała się nie tylko ludność
tę akcję jako polityczną.
ci – sprawiedliwi, którzy pomagali
się im należy. Nie ma czynu bardziej
otoczenia. Łatwiej jest w swoim śro-
polska, ale także duchowieństwo
Polakom za odruch ludzkiego serca
szlachetnego, jak ratowanie życia w
dowisku zdobyć relacje, przekonać
neounickie, które działało na Wołyniu
płacili często najwyższą cenę. Byli
zagrożeniu współbrata innej narodo-
Czas już na takie rozmo-
miejscowych, żeby podzielili się
w okresie międzywojennym. Dla „za-
mordowani z całymi rodzinami.
wości czy innego wyznania. Współ-
wy, czy jeszcze może nie? –
wiedzą na ten temat.
polityzowanego” prawosławnego Po-
pracujemy z władzami kościelnymi,
zapytałem aktywnego uczest-
Na razie jest to akcja na po-
leszczuka, zwłaszcza analfabety, neo-
nika wydarzenia w Horodle dr
ziomie społecznym. Czy jest
sprawiedliwi ukraińcy –
unicki ksiądz czy zakonnica kojarzyli
Leona Popka z lubelskiego
możliwe, ażeby także Państwo
się z Polakami, ponieważ należeli do
oddziału iPN.
Polskie należnie oceniło czyn
a może sprawiedliwi sąsiedzi?
Kościoła unickiego i nie chcieli prze-
Myślę, że do tego trzeba podejść
Ukraińców, którzy uratowali
chodzić na wiarę prawosławną. O tym
zupełnie inaczej – powiedział dr Leon
życie Polakom?
właśnie mówiono podczas międzyna-
Popek. – Przede wszystkim jest to
Nie tak dawno odbyła się konfe-
sandrę Biniszewską, prowadzącą pod
MARCiN ROMER
rodowej konferencji naukowej „Niedo-
spóźniona, ale bardzo ważna próba
rencja w Warszawie – w IPN na temat
Warszawą Muzeum Lwowa. Jeśli ma
kończone msze wołyńskie. Martyro-
oddania sprawiedliwości tym Ukraiń-
sprawiedliwych Ukraińców. Podnoszo-
się udać, działania powinny być sko-
Sprawa odpowiedniego
logium duchowieństwa wołyńskiego”,
com, którzy ratowali życie Polakom.
no ten temat. Mówiono o tym, żeby
ordynowane.
uhonorowania „Sprawiedli-
która w lipcu br. odbyła się w Lublinie
Do tej pory praktycznie się o tym nie
jednej z ulic w Warszawie nadać ich
Wszyscy, znani mi inicjatorzy
wych Ukraińców”, czyli ludzi,
i w Łucku. Niestety, nikt z obecnego
mówiło. I jest to pierwsze zadośćuczy-
imię. Jest też pomysł, aby wybudo-
podobnej nagrody, w sposób oczy-
którzy z narażeniem własne-
duchowieństwa ukraińskiego Kościo-
nienie, w postaci posadzonej symbo-
wać pomnik tym, którzy ratowali Po-
wisty nawiązują tu do przyznawane-
go życia, a często i poświęca-
ła grekokatolickiego nie przyszedł na
licznej alei róż, poświęconej tym Ukra-
laków. Myślano również coś o rodza-
go przez Instytut Yad Vashem w Je-
jąc je, ratowali życie swoich
obrady, ani na nabożeństwa żałobne,
ińcom, którzy z narażeniem własnego
ju medalu na wzór Yad Vashem dla
rozolimie tytułu „Sprawiedliwy wśród
polskich sąsiadów (a bywa-
ażeby razem z rzymskimi katolikami
życia ratowali Polaków. Okazuje się,
Sprawiedliwych Ukraińców. Wszyst-
narodów świata”.
ło, że i ludzi sobie zupełnie
wspólnie uczcić pamięć ofiar tragedii
że według bardzo skromnych badań,
ko to są dopiero inicjatywy, natomiast
nieznanych) jest z pewnością
Może więc warto rozsze-
wołyńskiej 1943 roku.
które się dopiero rozpoczęły, (tutaj na-
zagłosowano jednomyślnie i podjęto
ideą wartościową i szlachetną.
rzyć formułę planowanej na-
Podobnie stało się też z uszano-
leży przywołać pracę Leona Karmo-
taką inicjatywę, żeby nazwać jeden
Pozostaje jednak opracowanie
grody – tytułu. Czyż nie było
waniem pamięci Ukraińców, którzy
wicza „Ludobójcy i ludzie”, czy pracę
z placów w Warszawie i wybudować
formuły tej nagrody, co wydaje
„sprawiedliwych” Rosjan, Bia-
ratowali swoich polskich sąsiadów.
Romualda Niedzielki o sprawiedliwych
tam pomnik Sprawiedliwym Ukraiń-
się być sprawą kluczową.
łorusinów, Litwinów wreszcie
Gdy podczas ostatniego ze Spotkań
Ukraińcach ratujących Polaków) to
com, którzy ratowali Polaków.
Opisywana powyżej inicjatywa nie
Niemców i przedstawicieli in-
Ossolińskich we Lwowie nasz kolega
są dopiero początki. Wiemy, że tych
jest jedyną. Po raz kolejny przypomnę
Czy na to ma być też de-
nych narodów?
– dziennikarz z Przemyśla Jacek Bo-
Ukraińców było co najmniej kilkuset
tu ideę, zgłoszoną przez panią Alek-
cyzja władz miejskich?
Zapraszam do dyskusji.
Granica śWiaT W – crazy cordon
mają mniej czasu, bardziej się spie-
jedno – następne wejście do celni,
Za godzinę mamy jedyny pociąg.
MONiKA
szą, a na trakt wymiany wódka – pa-
musi należeć do nas. Inaczej czeka
Celnik wszystko rozumie, ale decyzję
NARMUNTOWSKA-
pierosy, idą raptem 6 minut. Taka to
nas doba w Przemyślu. Niestety, sto-
podejmuje jego przełożony. Zapyta
MiCHALAK
paranoja.
imy zbyt daleko, by zdążyć na kolejne
więc, co z nami zrobić. Czekamy. W
Na razie przechodzimy polską
rozdanie. Drzwi, z siłą husarii atakuje
międzyczasie dobija do nas polski
Listopadowy, sobotni poranek.
stronę i łapiemy busika do Przemyśla.
prawe skrzydło.
turysta, jadący z Równego i Francuz
Piesze przejście graniczne Szegini
Jedzie z nami też Francuz. Już wiemy,
Jesteśmy załamani. Nagle otwie-
pod 70. Polak jest bardzo zdenerwo-
– Medyka.
że zdążymy, ale jakim kosztem?
ra się wejście obok nas. Prawdopo-
wany, też musi zdążyć na ten sam
Mamy bardzo ciężkie plecaki i teo-
Reasumując, jeśli przejście w Me-
dobnie służbowe. Nie patrząc na
zujemy papiery, świadczące o tym, że
pociąg. Francuz spokojny, ale widać
retycznie spory zapas czasu. Pociąg,
dyce tak będzie wyglądało w czasie
konsekwencje, wchodzimy do środ-
jesteśmy z organizacji charytatywnej.
w dużym szoku. Po angielsku pyta,
na który musimy zdążyć, odjeżdża z
trwania Euro, stanie się wstydem
ka, z nami jest też turysta.
Nie przewozimy wódki, ikon, ani LM-
dlaczego Polacy muszą czekać i czy
Przemyśla 9.25. Przejście ukraińskie
i hańbą. Wyobrażacie sobie Pań-
Celnik mierzy nas z góry na dół,
ów. Starszy celnik wpada na genial-
to już strefa Unii Europejskiej? Sami
z zapasu ucina nam 15 minut.
stwo kibiców, stojących po kilka
ale my już nie wyjdziemy. Ustawiamy
ny pomysł – jeśli tłum nas przepuści,
nie wiemy. Po dłuższej chwili pojawia
Teraz tylko zwykła formalność na
godzin w kolejkach z handlarzami,
się w kolejce i powstrzymując złość,
możemy przejść. Czyli możemy. Teraz
się celnik z kolegą. Niestety, nie mogą
naszej stronie i busikiem na przemyski
bo wszyscy są równi? Ja nie. I nie
tłumaczymy celnikowi swą sytuację.
tylko skok czerez porog [czyt. dwie ba-
nas przepuścić, ponieważ tu wszyscy
dworzec. Na polskiej granicy wita nas
wyobrażam sobie, by ci, którzy
Prosimy o pomoc dla Francuza.
rierki] i jesteśmy w strefie szansy. Fran-
są równi, a to oznacza, że czeka nas
czarny tłum. Niestraszny nam, bo prze-
wracają z Ukrainy, w tak upoka-
Pytamy, czy w przyszłości również
cuz też przeskoczył, jest szczęśliwy.
kilka godzin stania w kolejce. Wynika
cież zawsze, jako nie – mrówki przecho-
rzających warunkach musieli prze-
możemy liczyć na takie graniczne
Dla niego to ekstrim. Plecakami toruje-
to podobno z nowych przepisów gra-
dzimy błyskawicznie. Odbijamy od gę-
kraczać tę granicę. Może wspólne
surprizy.
my drogę bliżej wejścia. Trzy skrzydła
nicznych.
stej masy i próbujemy namierzyć celni-
przejście dla turystów i małego ru-
Ponoć tak, bo pozwalają na to
napierają z lewa, prawa i środka. Jedni
Turysta równieński obiecuje wizytę
ka. Po kilku minutach pojawia się młody,
chu granicznego, to trochę za mało.
nowe przepisy. Turysta musi czekać
krzyczą – pchajte, bude skorijsze, dru-
u samego prezydenta, oburzony Fran-
umundurowany człowiek. Tłumaczymy,
Pora, by przynależność unijna była
z mrówkami, a one mogą przepu-
dzy – czekajcie, wszyscy wejdą. Po
cuz powtarza – crazy cordon, amazing
że musimy przejść poza kolejką, ponie-
widoczna i w tym miejscu.
ścić, ale nie muszą. Wszak mrówki
której stronie się opowiedzieć? Wiemy
cordon, my, z nadzieją na cud, poka-
waż jedziemy na drugi koniec Polski.