22

Sławni lwowianie

30 września–16 października 2014 nr 18 (214) * kurier galicyjski * www.kuriergalicyjski.com

kraj – bo biliśmy się o niego od

– Jestem z Krakowa, ale moja

wydziału architektury. To, że długie

nione elementami tyrolskimi, detale

leczność Lwów jako jedyne miasto w

samego początku, bez żadnych kal-

rodzina pochodzi właśnie stąd, ze

lata jego bliskim współpracownikiem

drewniane, glazurowana cegła – to

Polsce zostało Odznaczone Orderem

kulacji. Utraciliśmy ogromne tereny

Lwowa, może nie musi pani nigdzie

był Jan Lewińśki – pochodzenia

wszystko sprawia, że dom tworzy

Virtuti, a prochy Bezimiennego Orlę-

po wojnie

jechać – odparłem z uśmiechem.

ukraińskiego – również nie miało

idealnie harmonijną całość. Styka

cia spoczywają w Grobie Nieznane-

Polska ma mniejszy obszar niż

– Ano tak, przecież to przez

znaczenia. „Fakty” najważniejsze to

i Zachariewicz dobrze się znali,

go Żołnierza w Warszawie. Składają

miała przed II wojną, a przecież to

wieki było wasze miasto – odpar-

takie, że wydana w Polsce książka

być może w ramach rozliczenia

mu hołd najwięksi dygnitarze świata

my byliśmy po stronie zwycięzców...

ła barmanka w zamyśleniu... Dla

o Politechnice Lwowskiej jest pełna

za zaprojektowanie domu artysta

przybywający do Polski z oficjalnymi

Dlaczego dostaliśmy się pod kolej-

mnie był to sygnał, że być może do

błędów, natomiast to, co chciała

namalował piękne portrety mojego

wizytami”.

ną okupację? Nikt nie jest w stanie

mieszkańców Lwowa wartości euro-

nam koniecznie przekazać – ponoć

pradziadka i prababci, których kopie

To m.in. dzięki polskim Orlętom

mi tego racjonalnie wytłumaczyć.

pejskie docierają, a ludzie piszący

jeden z profesorów ukraińskiego

od niedawna dumnie zdobią jedną

miasto cieszyło się wolnością do

Faktem jest, iż rzeczywistą wolność

na polskich forach internetowych o

pochodzenia został zamordowany

ze ścian mego domu.

roku 1939, kiedy to znów bez uprze-

wywalczyliśmy sobie znów sami – 44

Udaliśmy się w kierunku Łyczako-

dzenia i łamiąc wszelkie porozumie-

lata później.

wa, gdzie oprócz zabytkowej części

nia wkroczyli tu sowieci. Łyczakow-

Łyczakowskiego cmentarza znajduje

44 – to skojarzenie z wieszczem.

ski cmentarz to kopalnia wiedzy o

Jest automatyczne i natychmiastowe.

się cmentarz Orląt. Moim zdaniem

polskiej historii i kulturze. Znajdują

Wiele osób łamało sobie głowę, kim

każdy Polak powinien odwiedzić to

się tu groby Konopnickej, Torosie-

miejsce. W hołdzie najdzielniejszym

był tajemniczy mąż opisany przez

wicza, Banacha, czy też rodzinny

dzieciom świata.

Mickiewicza. Mnie temat jest szcze-

grób Zachariewiczów. Po zwiedzeniu

gólnie bliski, ponieważ to właśnie

jednego z najpiękniejszych cmenta-

Julian Edwin Zachariewicz napisał

rzy w Europie, pani Kasia zawiozła

„Nic z dziejów narodu,

na ten temat książkę pt. „Adam Mic-

nas na „Kastelówkę”, czyli dzielnicę

co miało miejsce,

kiewicz. Polska i Stany Zjednoczone

Lwowa stworzoną od podstaw przez

wymazać się nie da”

Ameryki” wydaną w 1924 roku we

mojego przodka, wspólnie z Janem

(kardynał Stefan Wyszyński)

Lwowie, która to praca była podsta-

Tu zacytuję piękny tekst nie mo-

wą do uzyskania przez niego tytułu

jego autorstwa: „Lwów był prastarym

dra filozofii na Uniwersytecie Jana

polskim i katolickim miastem, urze-

Kazimierza... Odkładam jednak te

kająco pięknym, bogatym w zabytki,

dywagacje i wracam do lwowskiego

dzieła sztuki i ducha. Miastem „Sem-

per fidelis” – zawsze wiernym, które

rynku.

najdzielniej broniło Polski. Lwów ni-

Wszystkie 44 kamienice są pięk-

ne, wszystkie mają swoją historię.

gdy się nie poddawał. O jego mury

Tu słynny „Atlas”, niedaleko czar-

rozbijały się najazdy Turków, Tata-

na kamienica, jest też królewska

rów… Żyli tu obok siebie w zgodzie

Polacy, Ukraińcy, Żydzi, szanując się

– rezydował w niej Jan III Sobieski

nawzajem. Tak było do 1 listopada

podczas pobytów w mieście Lwa,

1918 r. Tego dnia z rana Ukraińcy

dzisiaj znajduje się tu muzeum war-

zajęli Lwów. Zaskoczeni Polacy na-

te odwiedzenia szczególnie przez

tychmiast podjęli obronę. Niestety

Polaków. Zobaczyć tu można m.in.

portrety osób z rodu Sobieskich,

nie mogli liczyć na szybką pomoc z

Żółkiewskich, Poniatowskich...

innych części kraju, bo wtedy jeszcze

nie było niepodległej Polski. To nic,

Lewińskim. Wg jednego ze źródeł:

że mieszkańcy mieli niewiele broni, a

„Pionierami bajek, tego prawdziwego

Ślady

W stylowym ogródku na rynku

jeszcze mniej doświadczenia, jak się

Far Westu Lwowa byli: niepokaźny

wypiliśmy tutejszą specjalność –

z nią obchodzić. Najważniejsze, że

na oko człeczek, wielce przedsię-

kwas chlebowy absolutnie najwyż-

były gorące serca pałające miłością

biorczy profesor architektury Jan Le-

Politechnika Lwowska

szej jakości. Następnie wspięliśmy

do Ojczyzny. Ponieważ dorośli prze-

wiński oraz profesor Julian Oktawian

się na ratuszową wieżę, widok jest

bywali na innych frontach – wciąż

Zachariewicz. Oni to pierwsi, niby

powiązaniach absolutnie wszystkich

przez Armię Krajową, rzekomo za

doprawdy piękny. Kiedyś mieszkań-

trwała pierwsza wojna światowa –

amerykańscy traperzy zapuścili się

Ukraińców z tzw. banderowcami, tak

próbę przeprowadzania wykładów

com Wrocławia wmawiano, że jest

w zaszczytnym obowiązku walki o

w przedmieście bajeckie i stworzyli

naprawdę pewnie nigdy na tych tere-

w języku ukraińskim. Mój spokój nie-

to miasto, w którym „każdy kamień

wolność i niepodległość postanowili

Kastelówkę, a z nią nowe drogi do

nach nie byli.

stety natychmiast został zmącony.

mówił i mówi po polsku” – czego jed-

zastąpić ich najmłodsi mieszkańcy

parcelacji. I oto ledwie dwadzieścia

Jeśli polskie dowództwo AK faktycz-

nak nie dało się odczuć. We Lwowie

Lwowa. Do szeregów Obrońców po-

lat minęło, a na gruzach Bajek sta-

nie kogoś zlikwidowało, to raczej

Festiwal uniesień

wystarczy wejść do któregokolwiek

śpieszyły lwowskie dzieci, nazwane

nęło niemal nowe miasto, nawiasem

Prawdziwy festiwal uniesień na-

za „krwawą niedzielę” i wszystkie

kościoła. Obrazy przedstawiające

Orlętami. Dumne i wolne jak te kró-

mówiąc ładniejsze od rodzimego

stąpił w dniu następnym, kiedy to po

wydarzenia na Wołyniu, za SS Ga-

drogę krzyżową z polskimi podpisa-

lewskie ptaki… To oni rzucili hasło:

Lwowa”.

pysznym hotelowym śniadaniu spo-

lizien, za współpracę z hitlerowcami

mi, pamiątkowe tablice, grobowce...

Nie damy Lwowa! I ruszyli do walki

tkaliśmy się z panią Katarzyną Łozą,

itd. Nie chciałem uprawiać polemiki

Ojczysty język mój i moich przodków

z hasłem na ustach: Bóg, Honor,

z którą byliśmy umówieni na spacer

– stwierdzając, iż będzie ona pozba-

„Julietka”

jest po prostu powszechny. Katedra

Ojczyzna. Niejedna matka wznosiła

Dla mnie rzecz jasna najważ-

śladami mojego pradziadka. Już na

wiona sensu. My, Polacy – znamy

łacińska – są znaki Kazimierza Wiel-

modły: „ Boże, uchroń moje dziecko.

niejszym celem była wizyta w nie-

wstępie naszej znajomości wywiązała

prawdę historyczną, Ukraińcy – za-

kiego, tablica poświęcona Małkow-

Pozwól mu żyć! Polsko, która ledwie

gdysiejszej ozdobie Kastelówki, czyli

się zabawna sytuacja – ja, wiedząc,

kłamaną. Czy kiedyś dojdziemy do

skim – w końcu polskie harcerstwo

do życia powstajesz – wspomóż!”

„Julietce”, rodzinnej willi Zacharie-

że ma nas oprowadzać Polka miesz-

całkowitego porozumienia w tych

stworzone na wzór skautingu po-

O bohaterskich dzieciach wkrót-

wiczów znajdującej się przy ulicy

kająca we Lwowie na stałe spodzie-

sprawach? Jeśli tak, to z pewnością

wstało właśnie tutaj. Jedna z tablic

ce powstały piosenki:

Metrologicznej 14. Dom, do którego

wałem się kogoś w wieku podeszłym,

nie szybko...

szczególnie przykuła moją uwagę

„Toczy się walka zacięta

przez lata nikt nie miał wstępu, ponie-

ona – znając datę urodzin mojego

Wziąłem kilka głębokich odde-

– Dzieduszyccy z wyrytym herbem

Obfity śmierci plon

waż był w gestii Ministerstwa Spraw

dziadka czyli rok 1883 przypuszczała,

chów i podążyliśmy dalej za naszą

Sas – używanym również przez Wi-

Biją się polskie Orlęta

Wewnętrznych. Dom, o którym wie-

że jestem wiekowym panem. Tak na-

przewodniczką.

twickich, czyli przodków mojej uko-

Ze wszystkich Lwowa stron”.

działem, że miał ok. 460 metrów po-

prawdę jesteśmy o wiele młodsi, tak-

Obok politechniki stoi słynny

chanej żony. W kościele należącym

(„Ballada o Jurku Bitschanie”)

wierzchni, że każda z jego zewnętrz-

że wspólny język znaleźliśmy natych-

mostek z żelbetu, który miał służyć

niegdyś do oo. dominikanów znaj-

I ginęli za Lwów. Wkrótce boha-

nych ścian była fasadą, że wg opinii

miast. Rozpoczęliśmy wycieczkę...

pokazaniu wytrzymałości najnowo-

dziemy piękną rzeźbę w hołdzie Ar-

terskim dzieciom, najdzielniejszym

znawców „luźny plan, mistrzowskie

Politechnika. W westybulu dum-

cześniejszego wówczas materiału

turowi Grottgerowi. Tego dnia czasu

dzieciom świata usypano mogiły.

modelowanie bryły i przestrzeni we-

nie stoi popiersie mojego pradziadka

budowlanego. Za gmachem głów-

pozostało niewiele, wybraliśmy się

Dwa tysiące grobów wyrosło, a

wnętrznej, doskonałość detali – willa

z napisem wyrytym w polskim języ-

nym stoi budynek wydziału chemii,

na kolację do lokalu nieopodal ho-

wśród nich 134 jest bezimiennych.

uznawana jest za wybitne dzieło ar-

ku „Julian Zachariewicz 1837-1898

również projektu Zachariewicza.

telu, w którym jak się okazało sto-

Takiego cmentarza nie ma drugiego

chitektury. Na przykładzie jej projektu

Grono profesorów swojemu koledze,

W niedalekiej odległości trafiamy

łowali się wyłącznie miejscowi, bar-

na całym świecie. Jest on jakby szko-

można mówić o oddziaływaniu na

uczniowie swemu mistrzowi”. Dzięki

na dom współtwórcy „Panoramy Ra-

dzo sympatyczni i życzliwi ludzie.

łą. Pod opieką swoich wodzów leżą

Europę Wschodnią idei angielskich

sobie tylko znanym sposobom Kasia

cławickiej” – Jana Styki. Julian Okta-

Po spożyciu pysznego posiłku,

tutaj uczniowie w mundurkach, więc

reformatorów indywidualnego domu

wprowadziła nas do auli z malowidła-

wian zaprojektował artyście piękny

którego koszt dla turysty z Polski

to szkoła, w której dzieci nauczają

mieszkalnego oraz ruchu Arts and

mi według projektów pracowni Matej-

dom z pracownią, której jednym z za-

był wręcz nieprzyzwoicie niski, od-

siwych ludzi, że z takiej bohaterskiej

Crafts”.

ki, a także do biblioteki, której piękno

łożeń było jej umiejscowienie w taki

nieśliśmy naczynia przemiłej pani

śmierci najbujniej wyrasta życie.

Przekraczając progi „Julietki”, w

zapiera dech w piersiach. W budynku

sposób, aby o żadnej porze dnia nie

„za barem” i wówczas wywiązał się

Czcimy tych rycerzyków malutkich,

mojej głowie rozgrywała się walka

znajduje się również niewielkie mu-

wpadało do niej światło słoneczne.

krótki dialog:

tych męczenników za wolność Ojczy-

całkowicie sprzecznych odczuć. Z

zeum, w którym tego dnia rezydowa-

Willa jest znakomitym przykładem

– Skąd jesteście chłopcy? – Z

zny, Bo nie utracili nadziei, pokonali

jednej strony czułem się niemal jak

ła pewna starsza pani. I tutaj niestety

znacznej części twórczości profe-

Polski, Krakowa. – Gdybym była kil-

rozpacz. Zamiast płakać – walczyli.

zwycięzca, ponieważ jako pierwsze-

odezwały się demony propagandy

sora Zachariewicza – projektowania

kanaście lat młodsza, pojechałabym

Na wieki wieków utrwalili w tych, co

mu od dekad dane mi było zobaczyć

– jej zdaniem zbyteczne było opo-

willi miejskich średniej wielkości.

tam szukać męża. Ile lat tu pracuję,

pozostali żywi, wiarę w wolę zwycię-

wnętrze domu, z drugiej przez lata

wiedzenie o tym, że mój pradziadek

Dynamiczna sylwetka, przetworzo-

jeszcze nikt mi nie odniósł naczyń –

stwa. „Morturi sunt ut liberi vivamus”.

narastał we mnie bunt, sprzeciw oraz

ten gmach zaprojektował, budował,

ne elementy północno-europejskiej

rozbrajająco oświadczyła pani.

Za swoją niespotykaną odwagę i wa-

pytania bez odpowiedzi – dlaczego...

był rektorem szkoły czy dziekanem

architektury średniowiecznej uzupeł-