nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Wydarzenia

www.kuriergalicyjski.com

Rosyjskie ataki na Ukrainę.

Co najmniej 12 osób zginęło, 86 zostało rannych

Co najmniej 12 osób zginęło,

a 86 zostało rannych w wyniku

rosyjskich ataków w nocy

z 10 na 11 sierpnia w kilku

obwodach Ukrainy – wynika

z informacji przekazanych

przez lokalne władze. Wśród

oﬁar są dzieci.

Zniszczenia odnotowano rów-

nież w budynkach administra-

cyjnych, domu kultury, super-

markecie, placówce pocztowej,

zabudowaniach

gospodar-

czych, a także w sprzęcie rolni-

czym, garażach i samochodach.

Ataki także w obwodzie

sumskim

Rosyjskie wojska inten-

sywnie ostrzeliwały również

obwód sumski. W ciągu doby

odnotowano 95 ostrzałów 35

Najtragiczniejsza sytuacja

jest w obwodzie zaporoskim.

Jak poinformował przewodni-

czący Zaporoskiej Obwodowej

Administracji Wojskowej Iwan

Fedorow, w wyniku rosyjskich

ataków na Zaporoże i okolicz-

ne miejscowości zginęło sześć

osób, a 52 zostały ranne.

miejscowości

15 hroma-

dach. Najwięcej ataków miało

miejsce w rejonach sumskim

i szostkińskim.

Według władz obwodowych

w ciągu doby rosyjskie woj-

ska przeprowadziły łącznie 938

ataków na 58 miejscowości. Na

Zaporoże skierowano m.in. 10

uderzeń rakietowych oraz 23

ataki z powietrza. Rosjanie wy-

korzystali również 651 dronów

różnych typów, głównie FPV,

siedmiokrotnie ostrzelali cele

z wyrzutni rakietowych oraz

przeprowadzili 247 ostrzałów

artyleryjskich.

Według władz obwodo-

wych jedna osoba zginęła. Był

to 43-letni mężczyzna, któ-

ry zmarł w szpitalu w wyniku

obrażeń odniesionych 9 sierp-

nia. W wyniku rosyjskich ata-

zniszczeń

mów,

infrastruktury.

uszkodzeń do- Wśród rannych znalazło się administracji wojskowej Ołek- ków rannych zostało także 18

samochodów

oraz dwóch nastolatków w wieku

16 i 17 lat oraz siedmioletnia

dziewczynka.

sandr Prokudin poinformował,

osób. Wśród poszkodowanych

że w ciągu doby w wyniku ro- są m.in. 17-letni chłopiec oraz

syjskich ataków zginęły dwie

pięcioletnia dziewczynka. Ro-

sjanie używali między innymi

kierowanych bomb lotniczych,

dronów oraz moździerzy.

Oﬁary w obwodzie

dniepropietrowskim

Tragiczny bilans odnotowa- roski, nikopolski, kamieński

no również w obwodzie dnie- i pawłohradzki. Uszkodzone zo-

Rosjanie atakowali m.in. re- osoby, w tym jedno dziecko. 11

jony synelnikowski, krzywo- osób zostało rannych, wśród

nich dwoje dzieci.

W samym Zaporożu doszło

Rosyjskie wojska prowa-

kilku miejscowościach

w nocy do zmasowanego, kom- propietrowskim. Według prze- stały między innymi budynki

binowanego ataku przy uży- wodniczącego administracji mieszkalne, samochody, obiekt

dziły ostrzał artyleryjski, ata- uszkodzone zostały prywatne

ki dronowe oraz uderzenia

domy, obiekty niemieszkalne

i infrastruktura cywilna.

ciu rakiet i kierowanych bomb

lotniczych. Zginęło sześć osób,

wojskowej Ołeksandra Gandży

w wyniku ponad 20 rosyjskich

ﬁrmy logistycznej, bank, inter- z powietrza. Celem były między

nat, sklep oraz prywatne domy.

innymi dzielnice mieszkalne

oraz infrastruktura krytyczna

i społeczna.

a 19 zostało rannych. Uszko- ataków z wykorzystaniem dro-

dzone zostały cztery budynki nów i artylerii zginęły trzy

mieszkalne oraz obiekty nie- osoby, a pięć zostało rannych.

ŹRÓDŁO: TELEGRAM, IVAN FEDOROV/

TELEGRAM, DNIPROPETROVSKA ODA/

FACEBOOK, OLEKSANDR PROKUDIN/

FACEBOOK, SUMSKA ODA

Chersoń. Zginęło dziecko

Kolejne oﬁary rosyjskiego

Uszkodzonych zostało 13

mieszkalne. Władze otrzyma-

ły 341 zgłoszeń dotyczących

Wśród

ofiar

śmiertel- ostrzału są w obwodzie cher- budynków wielorodzinnych

nych jest 15-letni chłopiec.

sońskim.

Przewodniczący i sześć domów prywatnych.

pierwszą odpowiedzą było –

„jak aktorka”. Potem dodała :

„Jak we śnie” i stwierdziła, że

do rakiet już się przyzwyczaiła,

do schronu nie schodziła, tylko

bowiem 3 sierpnia przypada

kolejna rocznica urodzin pani

Bożeny (nie piszę która, bo ko-

bietom lat się nie liczy).

Cudowne ocalenie we Lwowie

mieszkanie, którego większy

W tym wszystkim za cud

można uznać to, że pani Bożena

wyszła z tej straszliwej histo-

rii bez żadnego zadraśnięcia,

bez najmniejszego skaleczenia.

Widocznie jej misja na tym pa-

dole nie została jeszcze ukoń-

czona i ma coś ważnego do

zrobienia. Życzymy jej w tym

wszelkiej pomyślności i dłu-

gich lat życia.

30 lipca, akurat w dniu

pokój wychodził na jedną stro- wciąż się modliła.

wydania poprzedniego

numeru Kuriera, na Lwów

poleciało 20 rosyjskich

rakiet. Niestety dwie

z nich traﬁły w budynki

mieszkalne, przynosząc

ich mieszkańcom

nę bloku, mniejszy i kuchnia na

Na szczęście z tego wybuchu

przeciwległą. Dwie górne kon- rakiety ocalała sąsiadka, która

dygnacje pięciopiętrowego blo- poinformowała o tym miesz-

ku uległy całkowitemu znisz- kającą w Polsce córkę pani Bo-

czeniu. Nad większym pokojem

naszej bohaterki otwarło się

gwiaździste poranne niebo.

Runęła też klatka schodowa. Na

szczęście spała w mniejszym

pokoju – płyta suﬁtowa wy-

trzymała wybuch i nie zapadła

się.

żeny. Ta z kolei zadzwoniła do

swych przyjaciół we Lwowie

i oni zaopiekowali się jej mat-

ką. Córka przyjechała na drugi

dzień, co zresztą miała w planie,

nieszczęścia, śmierć

i utratę dorobku całego

życia.

KRZYSZTOF SZYMAŃSKI

Gdy po drabinie, przysta-

wionej do resztek okna na trze-

cim piętrze, wdrapał się ratow-

nik, zobaczył kobietę, kurczowa

ściskającą pod pachą jasiek.

Była całkiem przytomna, cho-

ciaż w szoku. Nazwała swoje

imię i wiek. Ratownik zorien-

Akurat traf chciał, że w zruj-

nowanym przez rakietę blo-

ku mieszkała znana chyba we

Lwowie wszystkim Bożena So-

kołowska – lwowianka z uro-

dzenia, działająca w wielu or-

ganizacjach polskich: aktorka

BOŻENA SOKOŁOWSKA, JAKĄ

ZNAMY

do dnia dzisiejszego (o tym póź- tował się, że nie uda się jej ewa-

Polskiego Teatru Ludowego, niej). Jej marzeniem było ode- kuować po drabinie i poprosił

chóru Echo, prowadząca wy- grać skecz satyryczny oparty

stępy zespołu młodzieżowe- na dowcipach z serii „przyszła

strażaków o podstawienie spe-

cjalnego ewakuacyjnego kosza.

W ten sposób nasza pani Boże-

go Sześć Złotych. Jej ostrymi

satyrycznymi felietonami na

pani do doktora”. Większość

z nas pamięta ją taką, jak przed- na w kapciach i koszuli nocnej

antenie polskiej rozgłośni Ra- stawia jej zdjęcie – dystyngo- znalazła się na ziemi. Ktoś okrył

dia Nezałeżniśt` zachwycali

się słuchacze. Tym właśnie się

charakteryzowała – ostrymi

wana starsza pani w kapeluszu,

na wzór Hanki Bielickiej.

ją kurtką.

Naturalnie lekarze zaczęli

dopytywać się jak się czuje, bo

nie miała żadnego zadraśnię-

cia szkłem pękających szyb,

Ale wróćmy do 30 lipca.

wypowiedziami, nigdy nicze- Traf chciał, że jedna z rakiet

go nie „owijała w bawełnę”, lecz

mówiła to co myśli. Należała do

założycieli Klubu Kobiet przy

Centrum Edukacji im. Mikołaja

Reja. Żyłkę aktorską zachowała

uderzyła w blok pani Bożeny

i to w trzecią klatkę schodo- czy rozlatującymi się kawał-

wą, gdzie mieszkała na trze- kami cegieł – dosłownie nic.

cim piętrze (licząc z parterem).

Zajmowała tu dwupokojowe

Powiedziała, że nazywa się Bo-

żena. A na pytanie jak się czuje,

OKNO Z PRZYSTAWIONĄ DRABINĄ NALEŻAŁO DO WIĘKSZEGO

POKOJU PANI BOŻENY

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Wolna Trybuna

www.kuriergalicyjski.com

Załużnym – on jednak miał nie zgodzić się

na współpracę.

i organizowanym z zewnątrz) ma do czy-

nienia. Odłączanie się samozwańczych

„republik ludowych” w Donbasie oraz ich

Zełenski, jeżeli myśli o reelekcji, bądź

Biathlon czołowy

zabezpieczeniu się umieszczeniem w swo- paroletnie funkcjonowanie wobec braku

im fotelu desygnowanego następcy (nie- ﬁzyczno-politycznych środków nacisku na

wykluczone, że Budanowa) wie, że jedną likwidację, jasno nakreśliły paradygmaty

z grup, do których musi celować z prze- ukraińskiej polityki zagranicznej.

kazem, są właśnie ci aspirujący do „nowej

Ukrainy”. Na razie czyni w ich kierunku

Ta realizuje je konsekwentnie, chociaż-

by oznaczało to poparcie azerskich racji

serię ukłonów, vide wskazanie na mini- w konﬂikcie wokół Górskiego Karabachu.

stra obrony Jewhenija Chmary, czy przede Z perspektywy prawa międzynarodowego

wszystkim wymiana Syrskiego na Drapa- sytuacja wydaje się klarowna – oto zbyt

tego. Plącze się w tym szaleńczym tańcu,

w którym ma równocześnie zadowalać

umiarkowanych, nacjonalistów (zapewne

stąd pomysł z panteonem narodowym,

słabe państwo nie jest w stanie zapobiec

powstaniu w swoich granicach samozwań-

czego bytu, wspieranego przez połączone-

go etnosem z odrywającym się regionem

a przy okazji rozsierdzanie Polaków) i do- sąsiada. Kiedy jednak uwzględnimy, że

tychczasowych zwolenników, którzy – jak autorytarne Baku, zaraz po tym, jak od-

pokazują badania opinii publicznej – nie- zyskało zbrojnie kontrolę nad zbuntowaną

ubłaganie odpływają do innych, potencjal- prowincją, stało się sprawcą czystki et-

nych kontrkandydatów, ze szczególnym nicznej poprzez ekspulsję rdzennej ludno-

wskazaniem na pewnego generała prze- ści ormiańskiej, może okazać się, że kwe-

bywającego w Zjednoczonym Królestwie.

Niezależnie od tego, co wykaże śledz-

stia nie jest tak jednoznaczna moralnie.

Łatwo jest wzruszyć ramionami i ogra-

two, Stefaniszyna Zełenskiego nie za- niczyć się do stwierdzenia, że polityka jest

topi. Jest bardziej kolejnym zgrzytem

w maszynie, która porusza się coraz mniej

już taka bezwzględna. I może faktycznie,

kierowanie się wyłącznie litością i sen-

płynnie. A widać to nie tylko na krajo- tymentami donikąd nie zaprowadzi, ale

wym podwórku, lecz również w relacjach też twarda gra, oparta na nieliczeniu się

międzypaństwowych.

z nikim i z niczym może przynosić skutki

odwrotne do zamierzonych.

PREZYDENT UKRAINY WOŁODYMYR ZEŁENSKI SPOTKAŁ SIĘ W BIELGRADZIE Z PREMIEREM SERBII

ĐURO MATSUTEM

Prisztina, stolica Kosowa, państwa je-

dynie częściowo uznawanego. Na obszarze

poradzieckim na taki ruch zdecydowały

się wyłącznie Estonia, Litwa i Łotwa, poza

nim, jednomyślności nie ma nawet w obrę- były, jak dotąd, wybuch niezadowolenia

bie Unii Europejskiej (wyłamują się mię- w Kosowie i przylegającej do niego Alba-

Podobnie jak sprawa Stefaniszyny, bel-

gradzkie faux pas Zełenskiego nie będzie

stanowić punktu zwrotnego w dziejach

polityki zagranicznej Kijowa. Implikacjami

Ostatnie miesiące

misją dyplomatyczną w Waszyngtonie na sobie gniew i rozczarowanie narodu,

trudno byłoby nazwać

złotą passą prezydenta

Zełenskiego, nawet

była również specjalnym wysłannikiem

prezydenta Ukrainy do USA (2025).

który to jakby zapomniał (czy raczej, co

oczywiste w emocjach, nie uwzględniał),

Inaczej mówiąc: pełniła funkcję rodem iż na czele armii stał od lutego 2024 roku

z administracji Donalda Trumpa, który

kiedy się na czymś skupi, znajduje sobie

od tego oﬁcjalnego pełnomocnika. Gdy

przybierały na sile groźby Trumpa co

do zajęcia Grenlandii, wyznaczył guber-

natora Luizjany Jeﬀrey’a Landry’ego na

– i z całą pewnością nie można powiedzieć,

że był to czas, w którym wojsko Kijowa nie

robiło nic innego, jak powtórki z Bachmu- że kraj ten jest integralną częścią Serbii. To

tu, czy Awdijiwki.

Wizja, nakładająca się do pewnego

stopnia z marzeniem rzesz – zwłaszcza

dzy innymi Hiszpania, Słowacja i Grecja).

Znaczna część świata stoi na stanowisku,

nii oraz jakże symboliczny gest usunięcia

w Prisztinie olbrzymiej ﬂagi napadniętego

kraju z przestrzeni miejskiej. Długofalowo

przy sporej dozie dobrej

woli. Nieprzemyślaną

(a może i przemyślaną,

tylko w pokrętny sposób)

dymisją Mychajła

właśnie do niej udał się Wołodymyr Zełen- możemy spodziewać się pewnego, choć ra-

ski na oﬁcjalną wizytę państwową, pierw- czej nie decydującego, zachwiania sympa-

szą za swojej prezydentury. Przywitał

go miejscowy odpowiednik, Aleksandar

Vučić, starający się balansować między że nie jest to precedens, a zdarzenie, które

prorosyjskimi sympatiami a nominalnym

tii do oﬁary największej konwencjonalnej

wojny Europy po roku 1945. Sęk w tym,

Fedorowa wyhodował sobie

potencjalnie groźnego

rywala, pomysłem

„specjalnego wysłannika” ds. Grenlan- młodych – Ukraińców o odmienionym

dii. Równocześnie tacy ludzie, z których

najsłynniejszym jest niewątpliwie Steve

kraju, krąży od Lwowa po linię frontu.

„Nowa Ukraina” rodzi się w umysłach

ma więcej wspólnego z kontrowersyjnymi

działaniami strony ukraińskiej względem

z nadaniem imienia

Witkoﬀ, „specjalny wysłannik na Bliski i sercach i już teraz realizuje się w uno- kursem proeuropejskim (z wizją akcesji do

„Bohaterów UPA” formacji

sił zbrojnych wymiernie

przyłożył się do zwrotu

antyukraińskiego na

nadwiślańskiej scenie

politycznej… Ostatnio

natomiast w Kiowie głośno

o kolejnym skandalu

z korupcją w tle. Tym

razem bohaterem – a raczej

bohaterką – nie jest ktoś

równie bliski mu oraz

wysoko postawiony, co

Andri ermak, bo była

już ambasador Ukrainy

w Stanach Zjednoczonych,

Olha Stefaniszyna.

Wschód”, nie zawsze trzymają pieczę nad

newralgicznymi punktami amerykańskiej

polityki. Dajmy na to 31 lipca bieżącego

roku dobiegła końca kadencja Ellen Ger- telskiego, dla którego sieć wolontariuszy

main, „specjalnego wysłannika do spraw

Holocaustu” (sic!).

Oddelegowana do obłaskawiania

niezwykle kapryśnego partnera, jakim

stały się Stany Zjednoczone pod wodzą

Donalda Trumpa, Stefaniszyna uosabiała

to, do czego nowe ukraińskie elity aspi- o władzę ugrupowania będą się starały

rowały i wciąż aspirują. Wizję urzędni- zagospodarować. Raczej nie należy spo- po imieniu, agresją.

ków kompetentnych, otwartych na świat,

czerpiących z zachodnich wzorców i nie

przejawiających kompleksów względem

kogokolwiek. Ludzi, którzy wyrwali się ze

sztywnej, brutalnej i brudnej poradzieckiej

rzeczywistości, aby pewnego dnia móc

w Brukseli stawać jak równy z równym

obok Francuzów, Szwedów i Niemców. obywateli „nowej Ukrainy” jako na elek- zbrojnego amunicji. Relacje z Belgradem

Samymi podejrzeniami o działania korup- torat, który spróbują rozszarpać, krusząc

cyjne (obowiązuje wszakże domniemanie go po liniach wewnętrznego podziału, czy

wocześnieniu państwa. Ta ojczyzna, de- Unii Europejskiej). Serbski przywódca po- Polski, niż by się mogło wydawać.

mokratyczna, sprawcza i nowoczesna, traﬁ tym samym godzić wizyty w ostrzeli- Obawy budzi wybijająca z zachowań ad-

dom aktywnego społeczeństwa obywa- wanej przez Rosjan Odessie plus deklara- ministracji przy Bankowej przedmiotowość,

cje wsparcia dla ukraińskiej integralności z jaką traktuje ona – zwłaszcza pomniejsze

dostarczająca zaopatrzenie dla odpie- terytorialnej (czerwiec 2025) i odrzucanie – przyjazne jej siły, a szerzej partnerów. Nie

rających wroga brygad jest raptem po- zaproszeń Putina na szczyt BRICS (wrze- chodzi o to, by przesądzać, czy faktycznie

czątkiem możliwości, będzie z pewnością

chodliwym towarem podczas następnej

kampanii wyborczej. „Nowa Ukraina”

stanie się kapitałem, który rywalizujące

sień 2024) z odmową udziału w nakłada- tak jest, a Zełenski i jego ludzie kierują się

nych na Kreml sankcjach, czy publicznymi

przeprosinami za „błędne” zagłosowanie

za rezolucją Zgromadzenia Ogólnego ONZ

nazywającą działania Rosji wobec Ukrainy

logiką „skoro udało się porozmawiać z A jak

równy z równym, nie musimy się już oglą-

dać na słabsze i mniej znaczące B”. Liczy się

to, że tak właśnie odebrano w Polsce wiele

z nieprzyjaznych działań Kijowa: „najpierw

dziewać się, że całość tego konstruktu

skanalizuje się w jednym, konkretnym

Vučić ma w tym określony cel – czerpa- zależało im na naszej przychylności, a te-

nie korzyści z relacji z każdą ze stron ge- raz, gdy układają się już z Amerykanami, co

bloku, choć z dużym prawdopodobień- opolitycznego konﬂiktu. To nie jest jawnie

my ich niby obchodzimy?”. Wydaje się też,

że podobnie odczytali ostatnią wypowiedź

prezydenta Ukrainy mieszkańcy Kosowa:

stwem pojawi się przynajmniej jeden,

który spróbuje się jako taki właśnie byt

przedstawić. Dojdzie raczej do tego, że

socjotechnicy spojrzą na aspirujących

działający na szkodę Kijowa Orbán, tylko

ktoś, kto pomimo umizgów pod adresem

Moskwy angażuje się w sprzedaż Ukra- „czyli my możemy stać za nimi murem, ale

Jednakże ten fakt nie do

końca czyni sytuację mniej

groźną dla Zełenskiego.

inie kluczowej dla utrzymania jej wysiłku

jak już się uda dogadać z silniejszą od nas

Serbią, to przestajemy mieć jakiekolwiek

są zatem dla Zełenskiego istotne, co rozu- znaczenie?”.

mie się też w patrzącej na Serbię jako na

Łaska pańska na pstrym koniu jeździ.

Zrozumiałym jest, że Zełenski chce grać

MACIEJ SERŻYSKO

niewinności) pani ambasador skalała wi- to ideologicznego, czy światopoglądowe- główne wyzwanie i zagrożenie Prisztinie,

zerunek, który Kijów stara się skrupu- go. Wyborcy ci są obecnie enigmatyczną

Przede wszystkim, o ile „wiceprezy- latnie budować. Dotąd, w powszechnym siłą, nie wyłaniają się jasno z sonda- nie Ukrainy. Każda wyrozumiałość ma

denta” (jak nazywano potężnego Jerma- wyobrażeniu, zepsucie i patologie miały ży, a jednak istnieją i czekają, by wyjść jednak swoje granice, a te Zełenski prze- Niestety, wyraźnie zapomina przy tym

ka) społeczeństwo, delikatnie mówiąc, twarz pamiętającego ZSRR oligarchy i do- z ukrycia. Wie o tym otoczenie Zełenskie- kroczył podpuszczony przez Vučića do uwzględniać interesy pomniejszych

specjalnie nie chciało pokochać, tak Ste- gadującego się z nim pana w niemodnym go – pozbycie się Fedorowa można było złożenia otwartej deklaracji w sprawie względem najpotężniejszych graczy – pod-

faniszyna nie była postacią z pierwszych garniturze. Można powiedzieć wręcz, że odbierać jako chęć zapobieżenia proce- Kosowa. Zamiast powiedzieć coś wymija- miotów. Te często stoją za Ukrainą szcze-

stron gazet. Nie mniej teraz, gdy przycią- następował swoisty podział na „starą” sowi wyrastania przezeń na głos „nowej jącego, posłużył się językiem depczącym rze i trwale, warto więc byłoby spojrzeć na

gnęła uwagę i pozwoliła się dokładnie Ukrainę (przymusowy pobór, Syrski, ataki Ukrainy”. Co prawda, osiągnięto w ten – nieuznawaną przez Kijów de iure – su- przychylnych sobie nie jak na zasób do wy-

prześwietlić, szerokie masy ujrzały ko- piechoty, procedury, stara szkoła robienia

która jawnie zadeklarowała się po stro- w wielką politykę, rozdawać karty oraz

zapewniać sobie i Ukrainie silną pozycję.

–

sposób efekt odwrotny od zamierzonego, werenność Prisztiny. Nic więc dziwnego,

ale zawsze zostają jeszcze stare, spraw- że reakcją było to, co Zełenski dawał już

korzystania, a na zaplecze, o które należy

dbać. Ponadto zawsze warto mieć za sobą

dodatkowy głos, czy to na forum ONZ, czy

nawet internetowym.

goś jakże nieprzystającego do stereotypu

tkwiącego w układzie urzędnika. Młoda

(rocznik 1985), wykształcona i obyta ze

światem, o korzystnej prezencji, z boga- wała się przy tym tendencja do niemalże

tym bagażem doświadczeń. Zdążyła już

być ministrem sprawiedliwości (2024–

2025; znamienne, że jej następcą był froncie, stabilizacja relacji z USA) „Ukra- zycją. Tak można było odebrać wciągnię- szczególnie wrażliwe. Widzimy to na

Herman Hałuszczenko, jedna z głównych inie nowej”. Problemy (zwłaszcza korup- cie apolitycznego wcześniej, a dość po- przykładzie ChRL, niezgodnie z prawdą

postaci afery, która ostatecznie zatopiła cję) składano na karb „Ukrainy starej”. pularnego Kyryła Budanowa do obozu przedstawiającej Republikę Chińską na

Jermaka) i wicepremierem zawiadującym W ten sposób taki Fedorow wyrastał na prezydenckiego. Pojawiają się również

integracją europejsko-atlantycką (2020– niemalże mitycznego ojca wszystkich suk- głosy, że analogicznego manewru próbo- cję”, ale też Ukrainy, która z prawdziwym

2025). Przed objęciem kierownictwa nad cesów, a naczelny dowódca Syrski skupiał wano z innym ambasadorem, Wałerijem separatyzmem (chociaż inspirowanym

wszystkiego) oraz tę „nową” (Fedorow,

drony, cyfryzacja, Drapaty – nowy ulu- dzone metody w rodzaju wyciągania bru- wcześniej odczuć Polakom: rozczarowanie

bieniec narodu, sen o Zachodzie). Klaro- dów, czy kompromitowania rywala. Albo i wściekłość.

Kwestie takie, jak nieuznawanie dą-

żeń do odłączania się od państwa ich

zastraszenia go, by wycofał się z kam-

panii, ewentualnie przeciągnięcia go na

swoją stronę, skuszenia lukratywną po- terytoriów są dla niektórych państw

Naturalnie, można grać twardo, wiecz-

nie idąc na zderzenia czołowe. Tyle że nie

jest to najlepsza z możliwych metod na

bieg długodystansowy, a już na pewno nie

zapewni sympatii zewnętrznych obserwa-

torów. Zełenski ryzykuje, że jego kibice,

automatycznego przypisywania tego, co

dobre (ataki w głąb Rosji, odbijanie wsi na

Tajwanie jako swoją „zbuntowaną prowin- nawet jeżeli nie przestaną go wspierać,

to zaczną liczyć na rychłe przekazania pa-

łeczki następnemu zawodnikowi.

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Wydarzenia

www.kuriergalicyjski.com

Polskie Termopile w cieniu wojny

W Zadwórzu uczczono obrońców z 1920 roku

dokończenie ze strony 1

indziej. Polskie Towarzystwo

ARTUR ŻAK

TEKST

ALEKSANDER KUŚNIERZ

ZDJĘCIE

Opieki nad Grobami Wojsko-

wymi ma pod swoją pieczą kil-

kanaście kwater na Cmenta-

rzu Obrońców Lwowa, kwatery

powstańców

styczniowych

Na polskim cmentarzu wo-

i listopadowych na Łyczakowie

oraz liczne mogiły wokół Lwo-

wa – m.in. żołnierzy z wrze-

śnia 1939 roku w Malechowie,

na Zboiskach, Hołosku czy

w Jaśniskach.

– Członków jest teraz coraz

mniej. Starsi odchodzą, a mło-

dzież nie garnie się do pracy.

Zostało nas około trzydziestu

dwóch – przyznaje bez upięk-

szeń Jerzy Mironowicz.

jennym

Zadwórzu sierp-

niowy wiatr porusza biało-

-czerwonymi wstęgami na

wieńcach. Wokół rozciąga się

typowy krajobraz ziemi lwow-

skiej: pofałdowane pola, linia

kolejowa

samotny, stromy

kurhan wznoszący się nad mo-

giłą obrońców. 15 sierpnia 2026

roku, w dniu Święta Wojska

Polskiego, to miejsce znów sta-

ło się punktem spotkania ludzi,

dla których pamięć nie jest abs-

trakcyjnym pojęciem, lecz kon-

kretnym zobowiązaniem.

utrzymanie polskich

miejsc pamięci włączają się

również środowiska z Polski.

Od czternastu lat na te tereny

przyjeżdżają motocykliści ze

Stowarzyszenia Wołyński Rajd

Motocyklowy.

Obchody,

zorganizowa- sukces operacyjny: marsz Armii

Żyjemy w czasie, kiedy

odkrywamy detale wojny

polsko-bolszewickiej,

w której ważną rolę

odegrały również

oddziały ukraińskie

broniące południowo-

wschodniej ﬂanki

i na pewno będziemy – my albo

nasi następcy.

Z kolei ppłk Wojciech Gawlik

zwrócił uwagę na ponadczaso-

wość żołnierskiej postawy:

ne przez Polskie Towarzystwo

Opieki nad Grobami Wojsko- ny, miasto zyskało czas na przy-

wymi we Lwowie przy wsparciu

Konsulatu Generalnego RP we

Lwowie, rozpoczęła Msza święta

w intencji poległych. Po modli- rzającymi na Warszawę.

twie uczestnicy złożyli wień-

ce i zapalili znicze na szczycie

Konnej na Lwów został opóźnio-

gotowanie obrony, a Budionny

nie zdołał na czas połączyć się

z siłami Tuchaczewskiego ude-

– Byliśmy w Łopatynie, Bu-

sku, Krzemieńcu

Komnat-

– Należy uczcić ten hero- ce. Nie tylko bierzemy udział

iczny czyn. Jesteśmy w trud- w uroczystościach, ale przede

nych czasach i trzeba poka- wszystkim

zywać dzisiejszym ludziom, cmentarze. Przyjeżdżamy tu

młodzieży, jak ważne było tam- pomimo wojny – mówił prezes

to poświęcenie i jaki przyniosło stowarzyszenia Henryk Kozak.

efekt. To, czego dokonali obroń- Zaznaczył, że działalność grupy

Do konieczności odrzucenia

uproszczeń i spojrzenia na bój

porządkujemy

kurhanu. W uroczystości wzię- pod Zadwórzem z perspektywy

odrodzonego państwa.

Historia obrony Zamościa

i wsparcia, jakiego

oddziały ukraińskie

pułkownika Marka

Bezruczki udzieliły

głównym siłom, przenika

do naszej pamięci

li udział m.in.: chargé d’aﬀaires

ad interim RP w Kijowie Piotr

Łukasiewicz, zastępcy attaché

obrony przy Ambasadzie RP

w Kijowie ppłk Wojciech Gawlik

i ppłk Maciej Tracz, dyplomaci

i pracownicy Konsulatu Gene-

ralnego RP we Lwowie, samorzą-

dowcy z Polski oraz przedstawi-

ciele ukraińskiej administracji.

Obecność polskich i ukra-

ińskich urzędników oraz woj-

skowych miała charakter wy-

ważony i pozbawiony zbędnego

ceremoniału. Wojna, która od

ponad czterech lat toczy się na

Ukrainie, narzuca powścią-

gliwość. Skromniejsza niż

w czasach pokoju oprawa nie

umniejszyła jednak wagi ob-

chodów rocznicy. Zakończyła je

wspólna modlitwa ekumenicz-

na oraz odśpiewanie hymnów

państwowych.

Zadwórze zapisało się w pol-

skiej pamięci zbiorowej jako

„polskie Termopile”. 17 sierpnia

1920 roku polski batalion zło-

żony w dużej mierze ze lwow-

skiej młodzieży, ochotników

pod dowództwem kpt. Bolesła-

wa Zajączkowskiego – liczą-

cy około 330 żołnierzy – sta-

nął na drodze nacierającej na

Lwów 1. Armii Konnej Siemio-

na Budionnego.

rzemiosła wojskowego odniósł

się Piotr Łukasiewicz, Chargé

d’aﬀaires a.i. RP w Kijowie.

cy Zadwórza, powinno być stale

przypominane.

Uroczystość rocznicowa to

zaledwie kilka godzin w roku.

obejmuje także pomoc humani-

tarną dla rejonów dotkniętych

bezpośrednimi

Przede wszystkim ważne

jest poznanie szczegółów

tego, co się wydarzyło

17 sierpnia 1920 roku.

Mamy często tendencję

do upraszczania historii,

do mówienia wyłącznie

o symbolach. Jesteśmy

w miejscu nazywanym

polskimi Termopilami,

gdzie około trzystu

żołnierzy powstrzymało

oddziały bolszewickie,

głównie armię konną

Budionnego. Niezwykle

ciekawe jest bycie tutaj,

na miejscu i poznanie

szczegółów taktycznych:

zrozumienie, jakiego

heroizmu, ale też

działaniami

zbrojnymi, m.in. w obwodzie

Aby w Zadwórzu mogły zapło- chersońskim, oraz akcje edu-

nąć znicze, a oﬁcjalne delegacje

złożyć wieńce, potrzebna jest

systematyczna praca, o któ-

kacyjne w polskich szkołach,

m.in. zbiórkę Kresowej Paczki.

Na zadwórzańskim wzgó-

historycznej.

– Niedawno ukraiński hi- rej rzadko pisze się w oﬁcjal- rzu obok przedstawicieli władz

storyk przekonywał mnie, że

Cud nad Wisłą nie był żadnym

nych komunikatach. Kurhan i żołnierzy w mundurach stali

i otaczający go cmentarz, ze- mieszkańcy Lwowa, dla któ-

cudem, lecz przejawem stra- pchnięte w niepamięć i zde- rych obecność przy mogiłach

tegicznego geniuszu oﬁcerów, wastowane w czasach Związku

żołnierzy i liderów. Warsza- Sowieckiego, zostały odzyskane

wa przetrwała dzięki organi- i uporządkowane w latach 90.

zacji, logistyce i wywiadowi.

Świadomość tych detali budu- lwowskich Polaków skupionych

je również nasz obecny sojusz. w Polskim Towarzystwie Opieki

Polska stoi przy Ukrainie i bę- nad Grobami Wojskowymi.

dzie stała do zwycięstwa, do Obecny stan miejsca to efekt

polskich Bohaterów jest natu-

ralnym elementem tożsamości.

Danuta Greszczuk-Kaczyńska,

XX wieku dzięki determinacji Polka ze Lwowa, przyjechała do

Zadwórza wraz z córkami. Pa-

mięta to miejsce jeszcze z po-

czątku lat 90., kiedy jako na-

stolatka stawiała tu pierwsze

sprawiedliwego pokoju i za- dekad ﬁzycznego wysiłku. Je- kroki w odradzającym się pol-

kończenia bezprawnej rosyj- rzy Mironowicz, pełniący obo- skim harcerstwie:

skiej agresji – zaznaczył polski

dyplomata.

Dla obecnych w Zadwórzu

polskich oﬁcerów obchody 15

wiązki prezesa Towarzystwa,

– Pierwszy raz przyjecha-

doskonale pamięta realia tam- łam tutaj jako harcerka w 1993

tych prac:

– Pamiętam jeszcze z 2008

albo 1994 roku. Pełniłam wtedy

wartę honorową przy tej mogi-

le. Pamięć o tym miejscu prze-

jakiej myśli wojskowej

i organizacji wymagało

to starcie. Ci ludzie

w większości zginęli,

ale dzięki temu

sierpnia miały wymiar służbo- roku, jak przyjeżdżano tutaj na

wy i osobisty zarazem. Podczas

gdy w Warszawie trwały cen- łego opiekuna. Gdy nie było sa- a teraz przyjeżdżam ze swoimi

porządkowanie, bo nie było sta- kazali mi dziadkowie i rodzice,

tralne uroczystości i deﬁlada,

zastępcy attaché obrony przy

Ambasadzie RP w Kijowie peł- wej szło się pieszo. Ekipa liczyła

nili wartę pamięci na cmentarzu

wojennym pod Lwowem.

W ten sposób, jako oﬁcero- wokół. W okresie letnim starano

wie Wojska Polskiego, świętu- się wyjeżdżać co miesiąc. Starsi

mochodu, brało się cały sprzęt do

pociągu, a potem ze stacji kolejo- jak przymusu. Wiedzą, że to

święto narodowe, same dopytu-

ponad dziesięć osób. Przyjeż- ją o historię. A kiedy idziemy na

dziećmi. One nie traktują tego

taktycznemu sukcesowi

udało się opóźnić marsz

wojsk bolszewickich

i uniemożliwić im

dżali, kosili kopiec i cały teren

Cmentarz Obrońców Lwowa, po

prostu mówią: „Mama, idziemy

do naszych”.

Dysproporcja sił była miaż-

dżąca. Przez kilkanaście godzin

polscy obrońcy odpierali kolej-

ne szarże bolszewickiej kawa-

lerii, zmuszając przeciwnika do

uciążliwych walk spieszonej

jazdy i marnowania cennego

czasu. Z 330 żołnierzy poległo

318. Większość została zma-

sakrowana przez kozaków Bu-

dionnego, a kpt. Zajączkowski

wraz z grupą ostatnich oﬁcerów

odebrał sobie życie, by nie wpaść

połączenie dywizji.

jemy nasze święto. Oddajemy

członkowie naszego Towarzy-

Te cztery słowa: „Mama,

Właśnie te małe taktyczne

sukcesy przełożyły się

na wielkie zwycięstwo

w Bitwie Warszawskiej

– podkreślił szef polskiej

placówki dyplomatycznej.

hołd bohaterom tutaj, w Za- stwa, którzy dziś mają grubo po- idziemy do naszych”, najcelniej

dwórzu, tak jak nasi koledzy nad osiemdziesiąt lat, zostawali podsumowują sens zadwórzań-

świętują w Warszawie – mó- tu na noclegi. Murowali, beto- skich obchodów. Za dyploma-

wił ppłk Maciej Tracz. Wska- nowali, zabezpieczali groby –

zał również na zmianę opty- wspomina Mironowicz.

ki, jaka dokonała się po lutym

2022 roku: – Od 2022 roku

tycznymi formułami, wieńcami

i analizami wojskowymi kry-

Dziś w Zadwórzu na sta- je się najprostszy ludzki obo-

łe pracuje jeden miejscowy wiązek: pamięć przekazywa-

opiekun opłacany przez stro- na z pokolenia na pokolenie,

Chargé d’affaires zwró- musimy silniej podkreślać te

cił również uwagę na szerszy czyny i pokazywać, jak ważne

wymiar ówczesnej kampa- są obronność i bezpieczeństwo

nę polską, który na bieżąco

łata ubytki i dogląda terenu,

która trwa tak długo, jak długo

ktoś chce wsiąść w podmiej-

w ręce wroga. Choć bój zakoń- nii, w której istotną rolę ode- kraju oraz od czego one tak na- a członkowie Towarzystwa do- ski pociąg, wziąć do ręki kosę

czył się ﬁzyczną zagładą od- grali ukraińscy sojusznicy prawdę zależą. Dlatego musi- jeżdżają w razie większych ro- i wejść na stromy kurhan po-

działu, przyniósł fundamentalny Rzeczypospolitej. my tutaj być. Jesteśmy co roku bót. Problem leży jednak gdzie śród lwowskich pól.

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Wydarzenia

www.kuriergalicyjski.com

19 lat razem z Czytelnikami

przedsięwzięcia mają jeden cel –

być blisko ludzi, dokumentować

ich historie i dbać o obecność

polskiej kultury i języka.

19 lat „Kuriera Galicyjskie-

go” to powód do dumy, ale tak-

że zobowiązanie na przyszłość.

Chcemy nadal być gazetą Po-

laków na Ukrainie, nadal pi-

sać o ich sprawach, relacjach

polsko-ukraińskich i wspól-

nej przyszłości. Chcemy nadal

tworzyć przestrzeń, w której

polskie słowo będzie obecne,

słyszane i czytane.

Sześć lat temu odszedł Mi-

rosław Rowicki, założyciel

i wieloletni redaktor naczel-

ny „Kuriera Galicyjskiego”.

Pozostawił po sobie nie tylko

gazetę, ale przede wszystkim

W sierpniu mia 19

lat od ukazania się

pierwszego numeru

„Kuriera Galicyjskiego”.

Przez ten czas

zmieniała się Ukraina,

zmieniały się warunki

pracy dziennikarzy

i zmieniała się sytuacja

Polaków. Nie zmieniła

się jednak potrzeba, dla

której powstała nasza

gazeta – obecności

polskiego słowa na

Ukrainie.

rzez 19 lat „Nowy Kurier

Galicyjski” stał się czymś

więcej niż gazetą. Jest

ideę, którą staramy się kon-

tynuować. Wierzymy, że jego

dzieło ma nadal ogromne zna-

czenie i że „Nowy Kurier Ga-

źródłem informacji dla Pola-

ków mieszkających na Ukra-

inie, miejscem opisywania ich

codziennego życia, działalno-

ści organizacji, szkół i środo-

wisk polskich. Przypomina-

my również o polskiej historii,

rosyjskiej pełnoskalowej agresji

pośrednictwem Fundacji „Wol- świadectwem obecności Pola- licyjski” powinien pozostać

na Ukrainę, kiedy relacje pol- ność i Demokracja”. Bez tego

sko-ukraińskie stały się nie- wsparcia prowadzenie polsko- je ich życie i pozwala kolejnym

zwykle ważne dla bezpieczeń- języcznej gazety na Ukrainie pokoleniom zachować język,

ków na Ukrainie, dokumentu- ważnym miejscem dla pol-

skiej społeczności na Ukra-

inie oraz przestrzenią dialogu

kulturze i dziedzictwie, które stwa i przyszłości obu państw.

przez wieki kształtowały tę

część Europy.

Ważne miejsce na łamach

„Nowego Kuriera Galicyjskiego”

zajmują stosunki polsko-ukra-

ińskie. Piszemy o współpracy

Dziś, w czasie wojny, znacze- tego tak poważnym problemem

nie polskiego słowa jest jeszcze

większe. Wojna zmieniła życie

milionów ludzi, a wielu Pola- łalności polskich mediów na

ków na Ukrainie znalazło się

w szczególnie trudnej sytuacji.

obu państw, wspólnej historii, W takich warunkach własny

kulturze i pamięci historycznej,

ale także o problemach i wyzwa-

niach, które czasami dzielą Po-

laków i Ukraińców. Staramy się

mówić o tych kwestiach w spo-

sób odpowiedzialny, szukając

przede wszystkim tego, co oba

narody łączy. Szczególnego zna-

czenia nabrało to po rozpoczęciu

język, dostęp do wiarygodnej

informacji i możliwość kontak- zagrożenie dla ciągłości wyda- z Czytelnikami. Z papierowe-

tu z polską społecznością na- wania pisma. A wraz z gazetą go dwutygodnika rozwinął się

bierają szczególnego znaczenia.

„Nowy Kurier Galicyjski” stara

się tę przestrzeń zachować.

Nasza działalność jest ﬁ- go słowa na Ukrainie.

nansowana ze środków Sena-

tu Rzeczypospolitej Polskiej za

Polsko-Ukraiński Wieczór Przyjaźni i Jedności w Nahaczowie

„Łączy nas historia,

torbanie – dawnym szarpanym instru-

a współpraca czyni nas

mencie strunowym, łączącym cechy

niemieckiej lutni, torby oraz ukraińskiej

bandury. Swoją twórczość zaprezento-

wały również lokalne amatorskie zespo-

ły artystyczne.

silniejszymi!” – pod takim

hasłem wieczorem 15 sierpnia

w przygranicznym Nahaczowie

w obwodzie lwowskim

odbył się Polsko-Ukraiński

Wieczór Przyjaźni i Jedności.

Wydarzenie zorganizowano

z okazji pierwszej rocznicy

działalności tamtejszego

Centrum Integracji dla Polaków

w Ukrainie oraz 106. rocznicy

Bitwy Warszawskiej – jednej

z ważnych kart wspólnej

historii Polski i Ukrainy, gdy

żołnierze obu narodów walczyli

ramię w ramię przeciwko

bolszewickiej ofensywie.

Podczas wydarzenia odbyła się także

zbiórka charytatywna na zakup paliwa

i naprawę samochodu dla ukraińskich

żołnierzy.

– To był wieczór o naszej wspólnej hi-

storii, przyjaźni, wzajemnym wsparciu

i dobrym sąsiedztwie. Ponieważ razem

jesteśmy silniejsi – zaznaczyła Marianna

Iwanowycz, kierowniczka Centrum Inte-

gracji dla Polaków w Ukrainie.

Rok temu w przygranicznym Na-

haczowie otwarto Centrum Integracji

dla Polaków w Ukrainie oraz odsło-

nięto tablicę poświęconą bohaterom

Bitwy Warszawskiej i polsko-ukraiń-

skiemu braterstwu. W miejscowości

funkcjonuje również Centrum Edukacji

TEKST I ZDJĘCIA

KONSTANTY CZAWAGA

– Chcieliśmy w tym dniu zrobić coś

wyjątkowego – spotkać się po drugiej

stronie granicy, w Nahaczowie w obwo- tam, gdzie inni widzą granice. Wspólne

dzie lwowskim i wspólnie zagrać Koncert śpiewanie, granie i spotkanie mają dziś

do wspólnego wyjazdu do Ukrainy. Wie- polskimi braćmi – powiedział Anton Lu- muzycy są w wojsku. Zespół przekształ- Transgranicznej.

rzymy, że kultura potraﬁ budować mosty

bij, lider i założyciel lwowskiego zespołu

Joryj Kłoc. – Pomimo tak trudnego cza- nazwą WoÏn Kłoc.

su dla Ukrainy wraz z naszymi polskimi

Przyjaźni – powiedział „Kurierowi” Mar- ogromne znaczenie. Dzisiaj wieczorem przyjaciółmi nadal utrzymujemy bliskie

cił się w tzw. „przyfrontową watahę” pod

Współorganizatorami Polsko-Ukraiń-

skiego Wieczoru Przyjaźni i Jedności były

Podczas koncertu muzycy zaprezento- Stowarzyszenie Folkowisko, Fundacja Hu-

wali „muzykę z okopów”. W tym tygodniu manitarna Folkowisko, Stowarzyszenie

wydali również najnowszy teledysk, na- Folkowisko. UA, Centrum Integracji dla

tego, co łączy nasze narody, a dzisiej- grany telefonami komórkowymi na Don- Polaków w Ukrainie w Nahaczowie oraz

cin Piotrowski, społecznik z wojewódz- w parku w Nahaczowie pokazaliśmy, że

twa podkarpackiego, pomysłodawca polsko-ukraińska współpraca to nie tylko

i owocne kontakty. Wciąż poszukujemy

i główny organizator wydarzenia. – Ra- historia, ale także teraźniejszość i wspól- szy koncert jest ważnym wydarzeniem,

zem z naszymi przyjaciółmi z ukraińskie- na przyszłość. które tę jedność potwierdza. Niedawno,

basie – „Kołomyjka ZSU”.

Jaworowska Rada Miejska.

Z Rzeszowa przyjechała młoda pie-

go zespołu Joryj Kłoc zaprosiliśmy pol-

skich artystów, muzyków i ludzi kultury

– Jesteśmy zespołem, który od lat

utrzymuje bliskie relacje naszymi

w lipcu, uczestniczyliśmy także w Festi- śniarka Nadia Lasota. Ukraiński kobziarz

walu Folkowisko w Gorajcu. Teraz nasi i żołnierz Anatolij Szmitko zagrał na

Więcej o tym wydarzeniu w kolejnym

numerze Kuriera.

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Wydarzenia

www.kuriergalicyjski.com

wykonać walc podczas przedstawienia

w „Mrowisku”.

najciekawszych prac czekają atrakcyjne

nagrody” – czytamy na stronie Wspól-

nego Sekretariatu Programu Interreg

NEXT Polska – Ukraina 2021–2027.

Zadanie konkursowe polega na

przygotowaniu pocztówki, korzystając

z udostępnionego szablonu, do którego

należy dodać:

– autorskie zdjęcie miejsca, obiektu

znajdującego się na obszarze Progra-

mu Interreg NEXT Polska – Ukraina

2021–2027;

– krótką ciekawostkę rozpoczyna-

jącą się od słów „Czy wiesz, że…?”.

Obszar Programu Interreg NEXT

Polska – Ukraina 2021–2027 obejmuje:

– Polska – województwa: podlaskie,

mazowieckie (podregiony: ostrołęcki

i siedlecki), lubelskie, podkarpackie;

– Ukraina – obwody: lwowski, wo-

łyński, zakarpacki, rówieński, tarno-

polski i iwanofrankiwski.

Konkurs skierowany jest do osób ﬁ-

zycznych, które ukończyły co najmniej 13

lat, bez względu na miejsce zamieszkania.

Osoby, które nie ukończyły 18 lat, mogą

wziąć udział w konkursie wyłącznie za

Kulminacją wielomiesięcznej pra-

cy była zorganizowana impreza, pod-

czas której zaprezentowano wyniki ba-

dań o życiu Adolfa Mostowskiego oraz

przedstawiono odnalezione materiały.

Odbyła się również recytacja jego wier-

szy w wykonaniu Ołeny Horobeć i Lud-

miły Dozoreć przy akompaniamencie

gitary. Szczególne miejsce zajęła jednak

inscenizacja oparta na jednej z jego ko-

medii zatytułowanej „Bezdzietni”. Dla

wielu uczestników było zaskoczeniem,

jak aktualne i dowcipne mogą być tek-

sty napisane ponad sto lat temu. Ozdobą

Przegląd prasy

polskiej

na Ukrainie

OPRACOWAŁ

KRZYSZTOF SZYMAŃSKI

kulturalnymi oraz rozmowami o przy-

szłości Polonii stało się nie tylko oka-

zją do zdobywania wiedzy, lecz przede

wszystkim do budowania relacji i po-

czucia wspólnoty.

wartości i podobną odpowiedzialność

za przyszłość naszych środowisk. Wra- wydarzenia było wykonanie odnalezio-

cam z Warszawy z nowymi przyjaźnia- nego „Mytnik Walca”. Utwór, który przez

Posiedzenie Poloninej

Rady Konsultacyjnej przy

marszałek Senatu RP

mi, inspiracjami i przekonaniem, że głos

młodej Polonii jest coraz lepiej słyszany.

Mam nadzieję, że spotkania rozpoczęte

podczas Polonia Camp będą miały swoją

ponad stulecie istniał jedynie na pożół-

kłych kartach nut, dzięki wykonaniu

Olgi Byczok ponownie zabrzmiał na Po-

dolu – tam, gdzie został skomponowany.

ALEKSY PAWLIUK

Polonia rozsiana po całym świecie

jest niezwykle różnorodna. Żyje w od-

Warszawie odbyło się robo-

cze spotkanie online Polonijnej Rady

Konsultacyjnej przy marszałek Sena-

tu RP Małgorzacie Kidawie-Błońskiej.

W spotkaniu uczestniczyli przedstawi-

ciele środowisk polonijnych z różnych

krajów świata, którzy przedstawili ak-

tualne wyzwania oraz potrzeby swoich

społeczności.

miennych realiach, mierzy się z różny- kontynuację we wspólnych projektach,

mi wyzwaniami i funkcjonuje w róż-

nych środowiskach. Łączy ją jednak coś

znacznie ważniejszego niż geograﬁa –

więź z Polską, językiem, kulturą i histo-

rią oraz przekonanie, że polskość moż-

na pielęgnować niezależnie od miejsca

zamieszkania.

wzajemnym wsparciu oraz dalszym bu-

dowaniu sieci współpracy młodych Po-

SŁOWO POLSKIE

laków z całego świata. Bo właśnie pod- Polski dyplomata z wizytą

czas takich spotkań rodzi się przyszłość

światowej Polonii.

u Polaków w Romanowie

Podczas pogodnego czerwcowego zgodą rodzica lub opiekuna prawnego,

KAROLINA MILENA JERMAK weekendu Polacy z Romanowa w obw.

obejmującą udział w konkursie, prze-

twarzanie danych osobowych uczestni-

DZIENNIK KIJOWSKI

żytomierskim przyjmowali gościa ho-

Głównym tematem rozmów były

przygotowania do październikowego

posiedzenia Polonijnej Rady Konsul-

tacyjnej, któremu towarzyszyć będzie

exposé ministra Spraw Zagranicznych

RP Radosława Sikorskiego poświęcone

polityce wobec Polonii i Polaków za gra-

nicą. Omówiono również kierunki dal-

szej współpracy oraz inicjatywy istotne

dla środowisk polonijnych. Jednym z po-

ruszanych tematów była także organi-

zacja tegorocznej edycji Polonia Camp.

W imieniu Polaków Ukrainy głos

To właśnie tę różnorodność można

było dostrzec podczas Polonia Camp.

Młodzi ludzie z Europy, obu Ameryk,

Azji, Australii i Afryki przyjechali do

Warszawy ze swoimi historiami i do-

świadczeniami. Dla wielu z nich było

to pierwsze spotkanie z rówieśnikami,

którzy – podobnie jak oni – wychowa-

li się poza granicami Polski. Szybko

okazało się jednak, że mimo różnych

języków codzienności, odmiennych

systemów edukacji czy kultur wszyscy

doskonale rozumieją, jak ważne jest za-

norowego – konsula generalnego RP ka oraz udzielenie zgody, o której mowa

Adolf Mostowski wraca

do Chmielnika: historia

jednego odkrycia

w Winnicy, Mateusza Natkowskiego.

Wizyta rozpoczęła się od odwiedzenia

paraﬁi pw. św. Stanisława, która funk-

w ust. 11 Regulaminu Konkursu. Termin

nadsyłania prac: do 30 września 2026 r.

Prace należy przesyłać, załączając

przygotowany plik PDF do formularza

zgłoszeniowego. Szczegółową instruk-

cję przygotowania pocztówki, jak rów-

nież zasady konkursu i formularz zgło-

szeniowy można znaleźć tu: pl-ua.eu

MONITOR WOŁYŃSKI

W Chmielniku, w Centrum „Mrowi- cjonuje w Romanowie już od ponad 30 lat.

sko”, odbyło się wydarzenie, które oka-

zało się czymś znacznie więcej niż tylko

Proboszcz paraﬁi ks. Ryszard Dziu-

ba, oprowadził gości po świątyni, zwra-

imprezą literacko-artystyczną. Była to cając szczególną uwagę na tablice pa-

próba przywrócenia pamięci o twórcy,

który ponad sto lat temu mieszkał na

ziemi chmielnickiej, pisał, zajmował się

muzyką i pozostawił po sobie znaczące

miątkowe poświęcone kompozytorowi

i dyrygentowi Ignacemu Feliksowi Do-

brzyńskiemu oraz hrabiemu Henrykowi

Ilińskiemu. Dzięki staraniom probosz-

W Zdołbunowie jest

dziedzictwo kulturowe. Mowa o pol- cza i paraﬁan kościół w Romanowie jest

skim poecie, dramaturgu, kompozy- nie tylko centrum religijnym, ale i miej-

torze i kolekcjonerze Adolﬁe Mostow- scem o wyjątkowej estetyce – ogród wo-

modernizowany system

kształcenia ślusarzy

remontowych

zabrała prezes Zarządu Głównego chowanie własnych korzeni i budowa-

Związku Polaków Ukrainy Łesia Jer-

mak, która przedstawiła aktualną sytu-

ację polskiej społeczności w Ukrainie.

W swoim wystąpieniu podkreśliła, że

pomimo trwającej wojny oraz wyzwań

wynikających z obecnej sytuacji w re-

lacjach polsko-ukraińskich, polskie or-

ganizacje Ukrainy niezmiennie prowa-

dzą działalność statutową, realizując

zadania na rzecz zachowania języka

polskiego, kultury, tradycji oraz inte-

gracji środowiska polskiego.

nie więzi z krajem przodków.

– Największą wartością tego spo-

tkania byli ludzie – mówi Dominika

Jermak. – Przyjechaliśmy reprezento-

wać naszą organizację, ale wyjeżdża-

my z poczuciem, że jesteśmy częścią

ogromnej światowej rodziny. Rozmowy

z młodymi Polakami z różnych konty-

nentów pokazały mi, że wszyscy mamy

podobne marzenia i chcemy działać na

rzecz naszych środowisk.

skim, którego sztuki wystawiano na

scenach Warszawy i Krakowa, a grób

znajduje się w Chmielniku.

Informacji o Adolﬁe Mostowskim

i jego twórczości poszukiwało wiele

osób. Kluczową rolę odegrała badaczka

Ołena Horobeć. To właśnie ona podjęła

kół świątyni uchodzi za najpiękniejsze

miejsce w całym miasteczku.

Szkoła Zawodowa Transportu Ko-

lejowego w Zdołbunowie znalazła się

wśród pięciu zwycięzców konkursu

grantowego „Wspieranie modernizacji

kształcenia zawodowego na Ukrainie

– 2026”. Poinformowało o tym Przed-

stawicielstwo Fundacji Solidarności

Międzynarodowej w Ukrainie.

Następnie odbyła się wycieczka do

miejscowego muzeum krajoznawczego,

którą poprowadził jego dyrektor, Jurij

Kondratiuk. Muzeum kryje unikatowe

eksponaty związane z historią regio-

się pracy z polskimi archiwami, biblio- nu, w tym z dziejami społeczności pol-

tekami cyfrowymi i starodrukami. skiej, która należy do najliczniejszych

Jednym z pierwszych ważnych od- w Ukrainie.

W ramach realizacji projektu gran-

towego „Modernizacja kształcenia za-

Program Polonia Camp pokazał

kryć był obszerny nekrolog opubliko-

wany po śmierci Mostowskiego w 1904

roku. Pozwolił on zweryﬁkować wiele

faktów biograﬁcznych i potwierdził,

że ostatnie lata życia pisarz spędził

Specjalnie dla gościa honorowego wodowego specjalistów w zawodzie

Prezes Związku Polaków Ukrainy również Polskę jako miejsce możli-

przygotowano wystawę fotograﬁczną,

prezentującą historię powstania oraz

wieloletnią działalność Romanowskie-

„ślusarz remontowy” na potrzeby re-

gionalnego rynku pracy” placówka roz-

poczęła aktywny dialog z regionalnym

podkreśliła, że działalność organizacji

polskich ma dziś szczególne znaczenie

dla osób żyjących w warunkach wojny,

stanowiąc ważny element podtrzymy-

wania więzi społecznych, tożsamości

narodowej i wzajemnej solidarności.

Spotkanie było kolejną okazją do

wymiany doświadczeń oraz przed-

stawienia najważniejszych zagadnień

dotyczących funkcjonowania środo-

wisk polskich, a także potwierdziło

znaczenie stałego dialogu pomiędzy

przedstawicielami polskich organizacji

Ukrainy a instytucjami Rzeczypospo-

litej Polskiej.

wości – edukacyjnych, zawodowych

i społecznych. Uczestnicy mogli zapo-

znać się z ofertą uczelni, instytucji pu-

blicznych oraz organizacji wspierają-

cych młodych Polaków mieszkających

poza granicami kraju. Dla wielu osób

było to pierwsze tak szerokie spotkanie

z nowoczesną Polską i okazja do zasta-

nowienia się nad swoją przyszłością.

Organizatorzy podkreślali, że nie cho-

go Polskiego Kulturalno-Oświatowego biznesem.

w Wielkim Mytniku, a pochowany zo- Stowarzyszenia. Organizacja ta po-

Pierwszym praktycznym krokiem

było zorganizowanie okrągłego stołu

stał na jednym z cmentarzy miejskich

w Chmielniku.

wstała w 2001 roku z inicjatywy Wło-

dzimierza Balickiego. Obecnie na czele pt. „Modernizacja programu kształce-

Stopniowo udało się odnaleźć: kil- Stowarzyszenia stoi Olga Myczkowska.

nia w zawodzie „ślusarz remontowy”

z udziałem pracodawców i ekspertów

branżowych.

ka tomików poezji Mostowskiego, jego

utwory dramatyczne, noty biograﬁczne,

archiwalne fotograﬁe, korespondencję

W tym pięknym dniu nie zabrakło rów-

nież spotkania z członkami organizacji,

które upłynęło w ciepłej, towarzyskiej

Głównym celem spotkania było

wspólne z pracodawcami określenie

kompetencji, których wymaga obecnie

nowoczesna produkcja. Wyniki tego

dialogu staną się podstawą aktualiza-

cji programu kształcenia, co pozwoli na

przygotowanie wysoko wykwaliﬁko-

wanej kadry, która sprosta wyzwaniom

przedsiębiorstw przemysłu przetwór-

czego oraz współczesnym potrzebom

rynku pracy w obwodzie rówieńskim.

Konkurs grantowy jest realizowany

w ramach inicjatywy Skills4Recovery

ﬁnansowanej przez Unię Europejską,

Federalne Ministerstwo Współpracy

Gospodarczej i Rozwoju Niemiec (BMZ),

Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Rzeczypospolitej Polskiej, Estońskie

Centrum Rozwoju Międzynarodowego

(ESTDEV) oraz Królestwo Danii. Wyko-

nawcy projektu: Deutsche Gesellschaft

für Internationale Zusammenarbeit oraz

Przedstawicielstwo Fundacji Solidarno-

ści Międzynarodowej w Ukrainie.

dzi

podejmowanie natychmiasto-

prywatną, utwory muzyczne, wzmianki atmosferze.

wych decyzji, lecz o pokazanie, że Pol-

ska może być miejscem studiów, pracy

i rozwoju. Co istotne, doświadczenia

poprzedniej edycji pokazują, że część

prasowe o nim. Szczególnie cennym od-

kryciem były dwa autentyczne portrety

Wizyty konsulów RP w polskich

ośrodkach pozostają dla naszego środo-

fotograﬁczne pisarza. Do tej pory prak- wiska najważniejszym dowodem uzna-

tycznie nikt w Chmielniku nie wiedział,

jak wyglądał Adolf Mostowski.

nia dla naszej pracy społecznej oraz wiel-

ką motywacją do dalszych działań na

rzecz pielęgnowania i rozwoju polskości.

OLGA MYCZKOWSKA

KAROLINA MILENA JERMAK uczestników zdecydowała się po Polo-

DZIENNIK KIJOWSKI

nia Camp rozpocząć studia lub związać

swoją przyszłość zawodową z Polską.

Polonia Camp 2026 udowodnił, że

młode pokolenie Polonii chce rozma-

wiać, współpracować i wspólnie two-

rzyć przyszłość. Potrzebuje przestrze-

ni do spotkań, wymiany doświadczeń

oraz budowania międzynarodowych

Jednym z najbardziej niezwykłych

odkryć był utwór muzyczny zatytu-

łowany „Mytnik Walc”. Został odnale-

ziony w Warszawskiej Bibliotece Cy-

frowej. Sam fakt istnienia kompozycji

poświęconej Wielkiemu Mytnikowi

okazał się prawdziwą sensacją – któ-

Polonia Camp 2026 – młoda

Polonia buduje mosty ponad

granicami

Warszawa w lipcu 2026 roku stała

się miejscem wyjątkowego spotkania

młodej Polonii z całego świata. Blisko

SŁOWO POLSKIE

Konkurs „Pocztówka

z wakacji”

Wspólny Sekretariat Programu In-

ra jeszcze wieś na Ukrainie może po- terreg NEXT Polska – Ukraina 2021–

2027 zaprasza do udziału w konkursie

„Pocztówka z wakacji”.

„Znasz wyjątkowe miejsce na ob-

dował się majątek jego żony. To wła- szarze Programu? A może podczas wa-

1500 uczestników z niemal 50 kra- kontaktów. Takie inicjatywy pokazują, szczycić się własnym walcem?

jów przyjechało do stolicy Polski, aby

wziąć udział w Polonia Camp 2026

– Światowym Spotkaniu Młodej Po-

lonii. Wśród nich znaleźli się również

przedstawiciele Sektora M Związku

Polaków Ukrainy. Kilka dni wypeł-

nionych debatami, warsztatami, spo-

tkaniami z przedstawicielami insty-

że polskość nie jest zamknięta w gra-

nicach państwa – żyje wszędzie tam,

gdzie są ludzie gotowi ją pielęgnować

i przekazywać kolejnym pokoleniom.

Dla mnie ten wyjazd był czymś więcej

niż udziałem w międzynarodowym wy-

darzeniu. Był przypomnieniem, że nieza-

leżnie od tego, z jakiego kraju pochodzi-

Mostowski przez długi czas miesz-

kał w Wielkim Mytniku, gdzie znaj-

śnie tam powstała część jego utworów,

a także – najprawdopodobniej – ten

walc, dedykowany teściowej autora.

kacyjnych podróży odkryłeś zakątek,

który zachwycił Cię przyrodą, historią,

kulturą lub lokalnymi tradycjami i war-

Według uczestników projektu muzy- to go pokazać innym? Podziel się swo-

ka okazała się niezwykle interesująca

i ekspresyjna. Dlatego też postanowiono

im odkryciem i weź udział w konkur-

sie „Pocztówka z wakacji”. Na autorów

tucji państwowych, wydarzeniami my, wszyscy niesiemy ze sobą podobne

MONITOR WOŁYŃSKI

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Wydarzenia

www.kuriergalicyjski.com

IPN zakończył ekshumacje w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej

Od każdej z odnalezionych

oﬁar pobrano również materiał

kostny do badań DNA.

Instytut Pamięci Narodowej

zakończył tegoroczne

prace ekshumacyjne

oﬁar Zbrodni Wołyńskiej

prowadzone na

Nadal poszukiwanych jest

około 300 osób

terenie dawnych

IPN

przypomina,

że

polskich wsi Ostrówki

i Wola Ostrowiecka na

Wołyniu. W trakcie

Ostrówki i Wola Ostrowiecka

zostały zaatakowane 30 sierp-

nia 1943 roku przez oddziały

Ukraińskiej Powstańczej Ar-

mii przy współudziale czę-

ści ukraińskich mieszkańców

badań odnaleziono

i ekshumowano szczątki

55 osób, w tym 26 dzieci.

Zabezpieczono również

ponad 300 przedmiotów

osobistych, a od

okolicznych

miejscowości.

Według ustaleń historyków

zamordowano wówczas oko-

ło 1050 polskich mieszkań-

ców, a wsie zostały zrabowane

i zniszczone.

Mimo tegorocznych badań

miejsce pochówku około 300

oﬁar nadal pozostaje niezna-

ne. Poszukiwania prowadzone

w kolejnych lokalizacjach tzw.

Trupiego Pola nie przyniosły

nowych odkryć.

Instytut Pamięci Narodo-

wej poinformował również,

że dotychczas uzyskał tylko

jedną zgodę na prowadzenie

prac ekshumacyjnych oﬁar

Zbrodni Wołyńskiej na terenie

Ukrainy.

wydobytych szczątków

pobrano materiał do badań

genetycznych, które mają

pomóc w identyﬁkacji oﬁar.

race prowadzono od 13

lipca do 7 sierpnia 2026

roku. Uczestniczyli w nich

specjaliści

Biura Poszuki- w tym 24 dzieci, 17 kobiet

wań i Identyﬁkacji IPN, przed- i trzech mężczyzn. Ze względu

siębiorstwa „Wołyńskie Sta- na znaczny stopień zniszcze-

rożytności”, medyk sądowy

nia kości nie udało się na ra-

zie określić płci czterech oﬁar.

Uniwersytetu Medycznego

we Wrocławiu oraz przedsta- Jak podkreślają antropolodzy,

wiciele Ministerstwa Kultury

i Dziedzictwa Narodowego RP.

większość dzieci nie ukoń-

czyła 12. roku życia, a naj-

Oględziny szczątków prowa- młodsze miały zaledwie kilka

dzili wspólnie eksperci z Polski

i Ukrainy.

miesięcy.

W Ostrówkach odnalezio-

Pogrzeb w 83. rocznicę zbrodni

Uroczystości

pogrzebowe

no natomiast pojedynczy grób

kobiety oraz zbiorową mogiłę,

w której spoczywały szcząt-

ki sześciu osób, w tym dwojga

odnalezionych oﬁar zaplano-

wano na 30 sierpnia 2026 roku,

w 83. rocznicę zbrodni. Szcząt-

ki zostaną pochowane w kwa-

terze oﬁar UPA na cmentarzu

w Ostrówkach.

Trzy miejsca ekshumacji

Badania

przeprowadzono

w trzech lokalizacjach wska-

zanych podczas kwietniowych dzieci i dwóch kobiet.

prac poszukiwawczych: w zbio-

rowej mogile na terenie daw-

nego gospodarstwa Aleksandra

Strażyca w Woli Ostrowieckiej,

Ślady brutalnych egzekucji

zbiorowej

Ostrówkach specjaliści osobistych

mogi-

Ponad 300 przedmiotów

Prace ekshumacyjne wzbu-

dziły duże zainteresowanie

Według IPN przeprowadzone

oględziny potwierdzają rela- stwierdzili również rany po-

Podczas prac odnalezio- mediów. Na miejscu obecni

no ponad 300 przedmiotów

w zbiorowym dole śmierci w po- cje świadków zbrodni z sierp- strzałowe na czaszkach oraz jed-

bliżu dawnej szkoły w Ostrów- nia 1943 roku. Na większości nej kości udowej. Zdaniem IPN związanych z oﬁarami. Były

czaszek ujawniono obrażenia charakter obrażeń jest zgodny

byli przedstawiciele 21 redak-

cji z Polski i zagranicy, w tym

kach oraz przy pojedynczym

to przede wszystkim medali- m.in. „The Wall Street Journal”,

grobie znajdującym się w pobli- tylnej części głowy, odpowia- zarówno z relacjami ocalałych,

ki, krzyżyki, różańce, elementy

odzieży, guziki, klamry, paski

i obuwie. Wszystkie znaleziska

„Le Monde”, „Le Figaro”, Deut-

sche Welle, Arte oraz mediów

czeskich i ukraińskich.

żu cmentarza.

dające opisom egzekucji do- jak

wynikami wcześniej-

Największą mogiłę odkry- konywanych przy użyciu na- szych badań sądowo-medycz-

to w Woli Ostrowieckiej. Wy- rzędzi gospodarskich, m.in.

dobyto tam szczątki 48 osób, młotów do uboju bydła.

nych prowadzonych

miejscowościach.

tych zostały zabezpieczone do dal-

szych badań.

ŹRÓDŁO: NA PODSTAWIE IPN

Ukraińskie drony zniszczyły

kolejne centrum logistyczne

Wildberries w Rosji

Marsz we Lwowie: „Nie milcz! Niewola zabija!”

8 sierpnia w centrum

Lwowa odbyła się kolejna

pokojowa akcja „Nie

milcz! Niewola zabia!”.

Bliscy ukraińskich jeńców

wojennych, zaginionych

bez wieści obrońców

oraz mieszkańcy miasta

przeszli w marszu,

2 sierpnia ukraińskie

Według producenta ﬁrmy zbrojeniowej

drony zniszczyły kolejne

centrum logistyczne w Rosji,

należące do giganta handlu

elektronicznego w tym kraju,

Wildberries – powiadomiły

w niedzielę media. Doszło

do tego w Nowosiemiejkino

w obwodzie samarskim

Fire Point celem był hub logistyczny w No-

wosemejkinko, który odpowiada za prze-

chowywanie, sortowanie i dystrybucję to-

warów. Fire Point przekonuje, że uderzenia

w tego typu obiekty mają zwiększać presję

gospodarczą na Rosję i zakłócać działanie

jej łańcuchów dostaw.

Magazyny Wildberries są celem ukra-

ińskich ataków od połowy lipca. Uderzenia

miały objąć obiekty ﬁrmy m.in. w obwo-

dzie moskiewskim, tambowskim, woro-

neskim, penzeńskim, riazańskim, a także

w Krasnodarze i na okupowanym Krymie.

Ukraińskie władze twierdzą, że ataki nie

są wymierzone w cywilny handel, ale

aby przypomnieć

społeczeństwu

i społeczności

w południowo-wschodniej

części europejskiej Rosji. Seria

ataków na obiekty rosyjskiego

giganta e-commerce

ograniczyła jego możliwości

logistyczne o około 10 proc.

międzynarodowej

o ukraińskich żołnierzach

przetrzymywanych

w rosyjskiej niewoli.

Uczestnicy przeszli ulicą

Ruską i Rynkiem obok ratu- „Państwo ma zwrócić Boha-

i przechodniów, ludzie wołali

TEKST I ZDJĘCIE

KONSTANTY CZAWAGA

sza, a zakończyli trasę na Alei

Swobody przy pomniku Tarasa

Szewczenki, gdzie odbył się wiec

terów!” i „Milczenie to zbrod-

nia!”, na skrzyżowaniach

prosili kierowców o wsparcie

hasłem „Kierowco, poprzyj nas

Ukraińska ﬁrma Fire Point przyzna- w obiekty wykorzystywane do wspiera-

ła się do użycia dronów FP-1 w atakach

na magazyny Wildberries w Rosji. Firma

twierdzi, że celem była infrastruktura

nia rosyjskiej machiny wojennej.

Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski

– cytowany przez Radio Swoboda – przeko-

Takie cotygodniowe wyda- ﬁnałowy i wspólna modlitwa.

rzenia odbywają się w mieście

regularnie od grudnia 2023

roku, ponieważ według oﬁ- la zabija! Nie milcz!”, „Zwróćcie

Podczas przemarszu kolum- klaksonem!”.

na skandowała hasła „Niewo-

Organizatorzy akcji – zrze-

szenia rodzin obrońców – pod-

wspierająca rosyjską gospodarkę i logi- nywał, że w magazynach Wildberries znajdo-

stykę. Kijów twierdzi, że w magazynach wały się towary podwójnego zastosowania,

znajdowały się towary podwójnego zasto- w tym elektronika, sprzęt nawigacyjny i kom-

cjalnych danych ukraińskich Bohaterów z niewoli!”, „Wol- kreślają, że podobne wyda-

władz w niewoli wroga wciąż ność dla obrońców Mariupo- rzenia będą kontynuowane,

przebywa około 7 000 ukraiń- la!” oraz „Free Azovstal Defen- dopóki każdy ukraiński żoł-

skich wojskowych. ders!”. Kierując się do władz nierz nie wróci do domu.

sowania wykorzystywane przez rosyjski

przemysł zbrojeniowy. Moskwa odrzuca

te zarzuty.

ponenty wykorzystywane przy produkcji dro-

nów oraz przez rosyjski przemysł obronny.

ŹRÓDŁO: PAP

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Przybliżamy Mikołaja Reja

Mikołaj Rej – postać

niezasłużenie pozbawiona

tytułu „ojca literatury

polskiej” przez Jana

Kochanowskiego.

Pomimo, że ten ostatni

urodził się 25 lat po

Reju. To on pierwszy

jednak napisał językiem

potocznym: „A niechaj

narodowie wżdy

postronni znają, iż Polacy

nie gęsi, iż swój język

mają”.

ĆWIKŁA WEDŁUG MIKOŁAJA REJA

TATIANA BOJKO OTWIERA SPOTKANIE

TEKST I ZDJĘCIA

KRZYSZTOF SZYMAŃSKI

z Konsulatu Generalnego RP we Lwowie,

deputowana Rady Rejonowej Oksana Gra- gotowały gospodynie ze Stryja, a piernik

Tak pisał w języku, jaki słyszał od dzie- bowska, przedstawiciele Centrum wsparcia – gospodyni ze Lwowa. Ta osoba od lat pie-

ciństwa, jakim rozmawiano na targach, uchodźców we Lwowie, Koło Gospodyń ze cze wspaniałe wypieki domowe, ale, gdy

ocenili ich walory smakowe. Ćwikłę przy-

w dworkach, u rzemieślników – na dwo- Szczerca, Kluby Kobiet ze Stryja i ze Lwo- zaczęła przygotowywać ciasto na pier-

rach bowiem magnackich wszechwładnie wa oraz przedstawiciele Lwowskiego Uni- nik, była w szoku. Jak każda gospodyni,

panowała łacina. Nawet przez jego przy- wersytetu III wieku z prezes Iloną Ołeksiw. przeżywała co z niego wyrośnie – ciasto

domek – z Nagłowic – zniesławiono miej- Z FB, na którym Centrum umieściło infor- początkowo przypominało zwykłe ciasto

sce jego urodzenia. Urodził się bowiem

w naszym Żurawnie koło Żydaczowa. Tu

praktycznie wzrastał przez 18 lat i tu roz- w woj. Lubelskim, miasta założonego przez

mawiał w tym języku, który go otaczał Mikołaja Reja. Przyjechali specjalnie do

i w którym zaczął pisać. Słynne Nagłowi- Lwowa na to spotkanie.

ce – to już efekt późniejszych rodzinnych

zawirowań majątkowych. Ale taka sytu- upamiętniającej tych, co zginęli podczas

acja wydaje się zrozumiałą: jakże by w ka- działań wojennych z agresorem rosyjskim.

mację o imprezie, dowiedzieli się przedsta- na pierogi, pomimo iż wszystkie składniki

wiciele Fundacji REYBUDHELP z Rejowca

dodano ściśle według przepisu. Z sercem

pełnym obaw otwierała piekarnik, ale

okazało się, że ciasto wyrosło wspaniale,

a jego smak ocenili już goście spotkania.

Natomiast Koło gospodyń ze Szczerca

z prezes Heleną Skoczylas przygotowa-

ło swoje dania regionalne. Był to pieróg

Spotkanie rozpoczęło się minutą ciszy,

tolickiej Polsce można było protestanta

uznać za „ojca literatury”, pomimo, że po

polsku pisał i tłumaczył psalmy i Pismo

Święte. Ale to tak w skrócie…

Zebranych powitała i przedstawiła gości z ziemniaków i kaszy gryczanej oraz bi-

prezes Tatiana Bojko zapowiadając program gos, jakie można skosztować w tej okoli-

spotkania. Następnie Artur Żak w ogólnych

cy. Podobne dania są bardzo popularne.

PIERNIK WEDŁUG MIKOŁAJA REJA

zarysach zaprezentował postać patrona Ale przez odpowiednio dobrane proporcje

Aby przywrócić dobre imię swego pa- Centrum i okres historyczny, w którym żył

trona, Centrum Edukacji Inicjatyw Przed- i tworzył. Uzupełnieniem tych wiadomości

składników i przypraw wyróżniały się

w szczególny sposób. Panie wystąpiły

– oprócz tego, że lubił dobrze i smacznie

zjeść, to jeszcze notował przepisy co

Lwowskiej Radzie Obwodowej i opowie-

dział o działaniach Rady oraz możliwo-

siębiorczości im. Mikołaja Reja 8 sierpnia

br. w siedzibie Ośrodka Promocji Kultury

Polskiej przy ul. Winniczenki 30 we Lwo- cję o życiu, twórczości i dorobku – nie tylko

wie zorganizowało spotkanie tematyczne

„Promocja postaci i twórczości Mikołaja

był ﬁlm, stworzony przez Centrum, w któ- w regionalnych szczerzeckich strojach lu- smaczniejszych dań. Czy wiele mamy ta- ściach współpracy z poszczególnymi sto-

rym w ilustracyjny sposób podano informa- dowych. Do dania podano również schab,

chociaż upieczony już we współczesnym

kich wiadomości od innych autorów o tym,

co jadano wówczas? Natomiast ckliwych

warzyszeniami mniejszości narodowych.

Potem Olga Bodnar z Instytutu Spu-

ścizny Niematerialnej wyjaśniła co za-

wiera pojęcie „niematerialnej spuścizny”

literackim – Mikołaja Reja.

piekarniku elektrycznym, ale zamaryno- wierszydeł i podobnych poematów jest co

niemiara.

Po ﬁlmie prezes zaproponowała degu- wany według przepisu Mikołaja Reja. Udał

Reja, patrona organizacji, w środowisku lo- stację wyrobów kulinarnych, przygotowa- się doskonale: miękki, z chrupiącą skórką.

W kolejnej części spotkania, gdy uczest- i jakie jest jej znaczenie i możliwości

kalnym”. Działania Centrum w celu promocji

Mikołaja Reja i samego Żurawna trwają już

od kilku dobrych lat, bowiem oprócz Reja

nych według ścisłych przepisów, które

Mikołaj Rej umieścił w swych utworach.

Były to ćwikła i piernik. Znacząco różni- stacja, udała się wspaniale, odkrywając znaczeniu w dniu dzisiejszym.

Wszystkim smakował wyśmienicie.

nicy skosztowali kulinarnych dzieł z epoki

wspierania mniejszości narodowych.

W Europie i Polsce wiele produktów re-

gionalnych otrzymało tytuł spuścizny

Uczta, chociaż było to jedynie degu- Mikołaja Reja, mowa była o tradycjach i ich

Żurawno jest też szczególnym miejscem hi- ły się wyglądem i smakiem, ale wszyscy

storycznym. Prezes Centrum Tatiana Bojko

wspólnie w władzami lokalnymi Żurawna

zrealizowała cały szereg inicjatyw, mają-

cych na celu popularyzację tej miejscowości

i jej patrona. Tu bowiem znajduje się obelisk

pamiątkowy, wystawiony z okazji bitwy

stoczonej przez Sobieskiego na przedpolach

tej miejscowości w 1673 r. Tu też podpisa-

no nowy akt pokojowy z Turcją, częściowo

anulujący ustalenie poprzedniego haniebne-

go pokoju, podpisanego przez króla Mikołaja

Korybuta Wiśniowieckiego pod Buczaczem.

Do tych inicjatyw promocyjnych weszły też

inne akcje, takie jak wmurowanie w murach

ratusza tablicy pamiątkowej poświęconej

wielkiemu rodakowi tej ziemi, Mikołajo-

wi Rejowi, zwiedzanie resztek dawnych

kolejną stronę postaci naszego patrona

Na początku prezes fundacji REYBU- niematerialnej i Polacy na Ukrainie też

DHELP Marek Świderczuk przedstawił

historię Rejowca, miejscowości założonej

mają możliwość przedstawiania swo-

ich wniosków ubiegając się o taki tytuł.

przez Mikołaja Reja na terenach wsi, nale- Mogą to być potrawy regionalne, trady-

żącej do jego małżonki Zoﬁi Kościeniowej. cyjne obrzędy, czy inne formy charak-

Akt nadania praw miejskich został wyda- terystyczne dla danego regionu. Jako

ny przez króla Zygmunta Starego w 1547 przykład pani Olga przytoczyła ćwikłę

r. Miasteczko miało prawo do dwoch jar- według przepisu Reja – po pierwsze jest

marków w roku i cośrodowe targi lokalne.

Dało to impuls do rozwoju i wzbogacenia

się miasta. Ostatnio podczas remontu

istniejącego tu pałacu Zaleskich z XIX w.

natraﬁono na fundamenty pierwotnego

to danie regionalne, a po drugie przepis

ma elementy charakterystyczne i ponad

500-letnią tradycję.

Olga Bodnar przedstawiła zebranym

unikalne wydanie – album „Kraj pod skrzy-

dworku Rejów, co potwierdziły bada- dłem żurawia”. Przedstawia on walory

nia historyczne i archeologiczne. Swego

założyciela miasto uczciło stosownym

pomnikiem.

historyczne, wycieczkowe i przyrodnicze

ziemi Żurawieńskiej. Jego unikalność polega

na tym, że wydany jest w dwóch językach

Jako następny wystąpił przedstawi- – po polsku i ukraińsku oraz czcionką Bra-

kopalni alabastru hrabiów Czartoryskich

i promocja ich wyrobów, promocja zalet

gospodarczych i kulinarnych Reja, akcja

poetycka dla młodzieży szkolnej „Język pol-

ski dodaj do ulubionego”. Można tu jeszcze

powiedzieć o sprzątaniu lokalnego starego

„polskiego” cmentarza przez młodzież oraz

inne aktywności. Z tej wyliczanki widać,

że rodzinna miejscowość patrona Centrum

i jego osobiste zalety są aktywnie promo-

wane nie tylko wśród społeczności polskiej.

Tym razem kolejny etap promocji miał

miejsce we Lwowie. Cała akcja pomyślana

była przez panią prezes jako szerszy aspekt

i połączyła się z promocją organizacji rządo-

wych - Instytutu Spuścizny Niematerialnej

i Rady Mniejszości Narodowych przy Lwow-

skiej Radzie Obwodowej. Akcję swoją obec-

nością zaszczyciła konsul Joanna Szeliga

MAREK ŚWIDERCZUK OPOWIADA O REJOWCU

ciel Rady Mniejszości Narodowych przy

ila, co daje możliwość zapoznania się z nim

osobom niewidzącym.

Na zakończenie Tatiana Bojko wręczyła

dwujęzyczne egzemplarze „Przygód Ko-

ziołka Matołka” Kornela Makuszyńskiego

i Mariana Walentynowicza w przekładzie

mieszkanki Stryja, poetki Teodory Saw-

czyńskiej-Łatyk, przedstawicielce Centrum

Wsparcia Uchodźców we Lwowie i Marko-

wi Świderczukowi do przekazania ich do

muzeum regionalnego w Rejowcu.

Spotkanie minęło w serdecznej at-

mosferze w pięknej, jasnej sali Ośrodka

Promocji Kultury Polskiej, a jego uczestni-

cy w naoczny sposób nie tylko otrzymali

informację o patronie Centrum Edukacyj-

nego im. Mikołaja Reja, ale mieli również

możliwość spróbować oryginalnych dań

z jego kuchni.

SŁUCHACZE SPOTKANIA PROMOCYJNEGO

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Kto opowie miasto po przeszczepie?

Ci zaś, którzy na takie słowa

chcieliby krzyknąć o „wiecznie

polskim” czy „wiecznie ukraiń-

skim” mieście, są nieuświado-

mionym przez siebie potwier-

dzeniem tych słów.

Łobodowski pisał jednak

o czasach minionych. Dziś Pol-

ska i Ukraina są przedzielone

wciąż jednak szczelną granicą

i poza migrantami czy przy-

jezdnymi we Lwowie miesz-

kają Ukraińcy, a, dajmy na to,

w Przemyślu – Polacy. Czy na

pewno?

Polska kultura i literatura

ma spośród wielu swych

twarzy jedną, którą można

by określić łacińskim

powiedzeniem diversitas

delectat. Jej dzieła, jak

ﬁlmy Konwickiego,

poematy Mickiewicza czy

obrazy Brandta, dzieła tak

przecież fundamentalne

dla polskości w ogóle,

wyrastają ze świata wielu

narodów i konfesji. Świata,

którego utarta nazwa

przywołuje wspomnienie

jego upadku – świata

Albo większość, albo całość

Piszę te słowa dla medium,

które jest żywym zaprzeczeniem

pewnego mitu. Lub też inaczej –

częścią większego świata, który

odsłania się po zeskrobaniu tej-

że mitologii. Zarówno lwowski

„Kurier Galicyjski”, jak choćby

przemysko-ukraińskie „Nasze

Kresów. Tutaj, we Lwowie,

sama rzeczywistość każe

zadać pytanie, czy jego

opowieść istnieje także

dzisiaj.

TEKST I ZDJĘCIE

Słowo”, są świadectwem histo-

MATEUSZ PARKASIEWICZ

rii tych ziem, znacznie bardziej

niejednorodnej, niż chciałby

tego walec pospolitego nacjo-

nalizmu ze swą tendencją do

o właśnie – „Kresy”. Po-

jęcie, dziś rozszczepio-

ne na co najmniej kilka

upraszczania świata – „tu nasze

od zawsze, a wasze tam”.

Nie chcemy widzieć, że ży-

cie, w tym także życie narodów,

jest – razem ze swymi katego-

riami – znacznie bardziej po-

strzępione. Chcemy widzieć je

zaokrąglonym i banalnym, byle

interpretacji,

dyktowanych

zazwyczaj przez nację, emo-

cję i horyzonty umysłowe mó-

wiącego. Jedni używają go dziś

wyłącznie jako synonimu pol-

skiej obecności na Wschodzie,

po to, aby drudzy, mniej jeszcze

biegli w terminologii polskiej

kultury, zaczęli bić w dzwon na

alarm, że oto za Bugiem odradza

bezpiecznym. Raz na zawsze, do

końca ustalić jego granice. Ale

czy białoruskich, które, wobec

ówczesnym

państwie polskim, logicznie

strony będąc pojęciem rucho- skojarzyły Kresy z polską do- z niego zostało?

mym, z drugiej na stałe wpisa- minacją. Z dystansem pisała Można pójść standardową

ło się w krajobraz naszych le- o nim także Konstancja Skir- drogą litanii nazwisk. Można ty można zaobserwować we

gend o pograniczu. Zanim więc muntt, faktyczna i ideowa po- powtarzać jak mantrę, że dało Lwowie. Ukraińcy pierwszego

przejdziemy do głównej reﬂek- tomkini budowniczych dawnej nam Mickiewicza, Słowackie- typu, pytani, gdzie tak dobrze

sji, spróbujmy pokrótce prze- Rzeczypospolitej.

ludność przegoniono „do sie- Wystarczy wspomnieć przyto- przegrywamy, bo życie nigdy

się „polski rewanżyzm”. Tym- swej sytuacji

czasem słowo „Kresy”, z jednej

bie”, choć ich prawdziwe „u sie- czoną już tutaj plejadę nazwisk,

bie” zostało za plecami. Cóż więc by znaleźć zdecydowane po- przemieszane, pełne napięć, ale

twierdzenie tej tezy. i przejawów dobroci. Pograni-

Wszystkie te trzy elemen- cza z reguły mnożą te jego cechy.

nie jest ułożone „do końca”. Jest

Być może stamtąd wypływa ich

twórcze odium? Z pomnożenia

cech życia przez różnorodność?

go, Herberta, Konwickiego, Mi- nauczyli się polskiego, odpo- „Zrobisz mu krzywdy, tu wtedy

„Kresy! Osobliwa nazwa, łosza… Będzie to, przy bliższym wiadali mi – „przecież jestem ze si strzeż – batiar pukaży ci kły…

Lwowa”. O Ukraińcach drugie- A zrobisz mu dobrzy, tu on tobi

śledzić jego historię.

Po raz pierwszy w języku li- godna chaotycznej przejścio- przyjrzeniu się sprawie, wciąż

terackim pojawiło się ono w po- wej epoki, nosząca w sobie po- dość dalekie od realiów współ- go typu dość powiedzieć tyle, że

też – sto razy wiencyj, jak ty”.

Nie ma sensu udawać, że

emacie „Mohort” Wincentego

Pola. W dziele tym, jak zwraca

uwagę Damian Gocół, zostało

jęcie dowolnego skracania się,

ściągania się lub rozszerzania

– w miarę potrzeb jednego na- tanie – co faktycznie zostało

czesnych. Zbliżymy się do nich,

kiedy zadamy sobie inne py- nają się swoim polskim-lwow- zróżnicowanie ludności Ziemi

w poziomie uprzedzenia rów-

skim (ﬁzycznie obecnym bądź

Czerwieńskiej jest dziś choć-

by w połowie zbliżone do stanu

ono użyte w znaczeniu „cza- rodu, na ziemiach trzech na- z tej rzeczywistości? Czy je- wirtualnym) odpowiednikom.

tów granicznych” i nie miało rodów. – Nazwa więc z gruntu

w sobie jeszcze tej treści, któ- fałszywa. Uznały to już władze

rą wypełnił je międzywojenny rządzące, zmieniając tę nazwę

dynie pamiątka sprzed apara- Obie te grupy chciałyby prze- sprzed drugiej wojny. Żyje jednak

tu turysty? Czy romantyczne

westchnienie do „Kresów” bądź

polski nacjonalizm. W „Mo- na: województwa wschodnie, ziemi łemkowskiej? Czy tyl- ka jako element obcy.

pisać historię miasta tak, by

przedstawić w niej przeciwni- A tę tworzą żywi ludzie, jak naj-

bardziej współcześni. Tym, czego

Zabawnie spuentował tę sy- potrzebują, jest opowieść, która

tuację, tuż po drugiej wojnie,

Józef Łobodowski. Odnosząc

się do realiów międzywojennej

w pozostałościach tej mozaiki.

horcie” czytamy: Kiedy mnie

ojciec z Dubiecka wyprawiał/

w drogę na kresy, nie długo za-

bawiał: „Idź w dzikie pola, kędy

życie chrobre/ i exercitium dla

co zbliża do prawdziwej ich na- ko suche „Słowacki (Mickie-

zwy – krajów wschodnich”.

Nie jest do końca jasne, czy

wicz, Miłosz...) wielkim poetą

był”? Cóż, ostatecznie znajdą

Konstancja Skirmuntt mia- się i tacy, którzy stwierdzą, że

ła na myśli kraje w znaczeniu pogranicze wciąż pulsuje pod

przyjmie ich wszystkich. I jeśli

dziś myślimy poważnie o sto-

sunkach polsko-ukraińskich,

Ziemi Czerwieńskiej, przedsta- musimy zadać sobie pytanie o to,

młodego dobre, /Zawdy na ko- nowoczesnych Litwy, Białoru- światem państw narodowych, wił ją w sposób anegdotyczny,

niu i zawdy w obozie, /W służ- si i Ukrainy, czy raczej w zna- żywe i wcale nie mniej rzeczy- wywiedziony jednak niewąt-

kto ją podejmie.

bie, w posłuchu i w hetmańskiéj

grozie!”. Widzimy tu wyraźnie,

że jest to jeszcze pojęcie cokol- dawna nazwa ziemi od Prze- Nacjonalizmy i regionalizmy

wiek niewinne, pisane małą li- myśla do Lwowa. Zważywszy

czeniu regionalnym, takim, jak

choćby Ziemia Czerwieńska,

wiste, niż w dawnych wiekach.

pliwie z praktyki. Otóż ukra-

iński nacjonalista, przykła-

dowy Swierczewśkyj, wpadał

Nie jest tajemnicą, iż pograni- w święte oburzenie, gdy tylko

terą i nieuwikłane w ideologię.

Dopiero z czasem, jak zauważa

Katarzyna Sicińska, obszar, do

więc, że pojęcie „Kresy” jest a)

pojęciem niedoprecyzowanym,

b) pojęciem dziś już raczej hi- ciekawych świata i tych, którzy

z różnych powodów dystansują

cza często rodzą dwa typy ludzi.

Podzielmy ich umownie na tych

wytykano mu polskie „prizwy-

szcze”. Zupełnie tak, jak nacjo-

nalista polski, o wdzięcznym

nazwisku Kowalenko, wyklinał

którego odnosiło się to poję- storycznym, by lepiej ująć istotę

cie, zarówno semantyczny, jak

i terytorialny, rozpoczął swoją

migrację. Po rozbiorach zaczęto

rzeczy, w tekście będziemy mó- się od krajanów innego plemie- dociekliwego rozmówcę, któ-

wić o „wschodnim pograniczu”

(przy czym raczej w kontekście

nia. Pierwsi będą z dumą przed- ry śmiał wskazać na ukraińską

stawiali swoje miasto lub region końcówkę jego nazwiska. Gdy

określać nim ziemie, które nie

żywiołu, niż twardej statysty- jako dom wszystkich swych na- taki miły obrazek złączymy

Mateusz Parkasiewicz (ur.

weszły w skład Królestwa Pol- ki). Pozostaniemy tym samym

skiego, zaś w dobie międzywo- w centrum tego, co najbardziej

jennej – wschodnie wojewódz- nas w „Kresach” i wschodniej

twa II Rzeczypospolitej.

Nie każdy jednak był przy-

chylny takiej terminologii. I nie

cji i konfesji. Drugim łatwiej bę- z bujnym – choć głównie pol- 1998) – prozaik, publicysta. Au-

dzie osunąć się w uprzedzenie. skim, to przecież w otoczeniu tor nagrodzonej powieści „Geo-

Poza tym, jak zauważył ukra- mieszanym – folklorem, zro- rgia”. Od 2018 roku zajmuje się

iński historyk Jarosław Hrycak dzonym we Lwowie w czasach relacjami polsko-ukraińskimi.

A jest czym się intereso- w swojej pracy „Pokonać prze- szczytowych dla jego różnorod- Publikował m.in. w Klubie Ja-

opowieści interesuje.

wać. Zwłaszcza, że po II wojnie

szłość. Globalna historia Ukra- ności, otrzymamy, w zgodzie

giellońskim, Stronie Czynnej,

mówię tu wyłącznie o tych ko- światowej to pogranicze zosta- iny”, pogranicza są „strefami

łach ukraińskich, litewskich ło brutalnie rozdzielone. Jego podwyższonej kreatywności”.

z powyższym kryterium, po- Kontencie oraz Kurierze Gali-

granicze najzupełniej typowe.

cyjskim. Mieszka we Lwowie.

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Mieczysław Orłowicz. Lwów, którego już

nie ma

Mieszkam niedaleko

i niemal codziennie

przechodzę ulicą

Wyszeńskiego.

Dawniej była to ulica

Wyspiańskiego. Przez

lata był to dla mnie po

prostu jeden z lwowskich

adresów, miany w drodze

do innych miejsc. Dzisiaj

zatrzymuję się tutaj na

chwilę. Wiem bowiem,

że ponad sto lat temu

z numerem 9 przy tej ulicy

związana była działalność

człowieka, którego książki

przez ponad dwadzieścia

lat mojej pracy jako

przewodnika po Lwowie

były dla mnie ważnym

źródłem wiedzy o mieście.

Mieczysław Orłowicz.

ANNA GORDIJEWSKA

hcę spojrzeć na jego życie

przede wszystkim przez

pryzmat Lwowa. Nie tylko

dlatego, że właśnie tutaj studio-

wał i rozpoczął swoją działal-

ność turystyczną. Także dla-

tego, że Lwów stał się jednym

z ważnych miejsc w jego życiu,

a jego przewodniki zachowa-

ły obraz miasta, którego już nie

ma.

REPRINT „ILUSTROWANEGO PRZEWODNIKA PO LWOWIE”

MIECZYSŁAWA ORŁOWICZA.

MIECZYSŁAW ORŁOWICZ

Nie wystarczało mu pozna- skupiał młodych ludzi zainte-

Mieczysław Orłowicz uro- wanie świata z książek. Chciał

resowanych turystyką, tater-

dził się 17 grudnia 1881 roku

Komarnie. Dzieciństwo

go przemierzać, obserwować nictwem, narciarstwem i kra-

i pokazywać innym. Organizo- joznawstwem. Organizowano

i młodość spędził w kilku miej- wał wycieczki, a jego zaintere- wyprawy w góry, poznawano

scowościach. Uczył się między

innymi w Jarosławiu, Samborze

i Chyrowie, gdzie w 1899 roku

zdał maturę. Już wtedy intere- demickiego Klubu Turystycz-

sowały go historia, geograﬁa nego w 1906 roku. Orłowicz

i miejsca, które poznawał pod- był jednym z jego inicjatorów

czas podróży. Zainteresowania

te z czasem przekształciły się

w pasję, która miała zadecydo-

wać o całym jego życiu.

sowanie turystyką akademic- Karpaty i Tatry, a także dalsze

ką stało się jednym z impulsów

do powstania we Lwowie Aka-

regiony Europy.

Był to ważny moment

rozwoju lwowskiego ru- pojedynczych osób. Stawa-

poznawanie przyrody, historii

i własnego kraju.

chu turystycznego. Turysty- ła się częścią życia akademic-

ka przestawała być wyłącznie

prywatnym zainteresowaniem

kiego

społecznego. Wyjazd

Skala aktywności Orłowicza

może dziś naprawdę zaskaki-

wać. Pod koniec życia obliczał,

że w ciągu swojej działalności

turystycznej pokonał pieszo

około 140 tysięcy kilometrów.

To – ponad trzykrotnie wię-

cej niż wynosi długość rów-

nika. Organizował i prowadził

i pierwszym prezesem. Klub

w góry oznaczał jednocześnie

1899 roku rozpoczął

studia prawnicze. latach

1899–1903 studiował prawo

we Lwowie, Krakowie, Wied-

niu i Pradze. Nie była to więc

edukacja zamknięta w murach

jednego uniwersytetu. Kolej-

ne miasta stawały się dla niego

również miejscami obserwa-

cji, doświadczeń i poznawania

różnych środowisk.

W 1905 roku uzyskał dok-

torat praw na Uniwersytecie

Lwowskim. Nie zakończyło

to jego nauki. W latach 1905–

1909 studiował na Wydziale

Filozoficznym Uniwersyte-

tu Lwowskiego, interesując się

historią sztuki, archeologią,

geograﬁą i ﬁlozoﬁą. Lwów był

w tym okresie ważnym ośrod-

kiem akademickim i kultural-

nym. To tutaj Orłowicz zdo-

bywał kolejne doświadczenia,

poznawał środowisko młodych

ludzi zainteresowanych krajo-

znawstwem i coraz mocniej an-

gażował się w turystykę. Wie-

dza akademicka szybko zaczęła

łączyć się z praktyką.

niezliczone wycieczki

raj-

dy. Część swoich doświadczeń

opisał później w „Moich wspo-

mnieniach turystycznych”. Ta

ogromna praktyka miała zna-

czenie dla jego późniejszego pi-

sarstwa. Orłowicz nie tworzył

przewodników wyłącznie na

podstawie cudzych opracowań.

Sam przemierzał góry, miasta

i drogi, obserwował krajobra-

zy, zabytki i warunki podróży.

Zdobyte doświadczenie prze-

kładał następnie na język prak-

tycznego przewodnika. Lwów

pozostawał jednym z ważnych

punktów tego środowiska. Tu-

taj spotykali się ludzie, których

łączyła ciekawość świata i po-

trzeba poznawania własnego

kraju.

Dobrym świadectwem tego

ruchu jest wydawana we Lwo-

wie w 1913 roku „Nasza Tury-

styka. Czasopismo turystycz-

ne i narciarskie”. Zachowany

PANORAMA LWOWA Z 1617 ROKU. ILUSTRACJA „ILUSTROWANEGO PRZEWODNIKA PO LWOWIE”

MIECZYSŁAWA ORŁOWICZA

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

rocznik znajduje się w Jagiel-

lońskiej Bibliotece Cyfrowej.

Czasopismo związane było ze

środowiskiem turystycznym

i Akademickim Klubem Tury-

stycznym, a Mieczysław Orło-

wicz występował w nim jako re-

daktor. Stare strony czasopisma

pokazują nie tylko rozwój tury-

styki. Są również zapisem życia

środowiska, które tworzyło się

wokół wycieczek, gór, narciar-

stwa i krajoznawstwa. Widać

na nich ludzi, organizacje, plany

wypraw i miejsca, które dla ów-

czesnych turystów dopiero sta-

wały się celem podróży.

W tym samym 1913 roku po-

jawia się dokument, który po-

zwala jeszcze dokładniej wejść

w świat działalności Orłowi-

cza. W ogłoszeniu dotyczącym

przygotowywanego trzeciego

wydania „Polskiego Przewod-

nika po Europie” zwrócono się

do Polaków mieszkających za

granicą z prośbą o nadsyłanie

informacji o polskich ﬁrmach,

sklepach, hotelach, pensjona-

tach, lekarzach, instytucjach

i towarzystwach, a także o pol-

skich pamiątkach i zabytkach.

MIECZYSŁAW ORŁOWICZ

możliwościach zwiedzania.

Szczególne miejsce zajmu- ale również przekazywać in- znam, a zarazem miasto, któ-

je „Ilustrowany przewodnik po nym. Wojna zmieniła świat, rego już nie ma. Te same ulice

no:„Adres wydawnictwa: dr. spojrzeć na miasto z perspek- Lwowie”. Drugie, rozszerzone który znał z młodości. Zmie- mogą prowadzić w inne miejsca

Na końcu ogłoszenia poda- Jednocześnie Orłowicz potraﬁł

Mieczysław Orłowicz, Lwów,

ul. Wyspiańskiego 9”. To jeden

z tych niewielkich dokumen-

tów, które pozwalają spojrzeć

tywy człowieka, który dopiero

do niego przyjeżdża.

Dotyczyło to również Lwo- nakładem Książnicy-Atlas. Li- i rozwijał swoją pasję. Orłowicz

wa. W jego opisach zachował

wydanie ukazało się we Lwo- nił się również Lwów – miasto,

wie i Warszawie w 1925 roku w którym studiował, działał

pamięci. Te same mury mogą

opowiadać inną historię. Daw-

na nazwa ulicy może otworzyć

drogę do świata sprzed ponad

stu lat. Można wtedy przejść

śladami Orłowicza: od Uniwer-

czyło 273 strony i zawierało

ilustracje oraz plan miasta. Na

zmarł 4 października 1959 roku

w Warszawie.

na historię tego miejsca. Daw- się obraz miasta z początku XX

na ulica Wyspiańskiego to dzi- wieku: miasta wielonarodowe- początku XXI wieku wydaw-

siejsza ulica Wyszeńskiego. go, pełnego instytucji, świątyń, nictwo Ruthenus opublikowało

Nie należy jednak przedsta- muzeów, szkół i miejsc zwią- reprint tego wydania. Mam ten

wiać tego adresu jako miesz- zanych z historią. Dziś te opisy reprint i właśnie dzięki niemu

kania Orłowicza. Sam doku- pozwalają porównywać daw- kontakt z dawnym Lwowem

Pozostały po nim książki,

wspomnienia, fotograﬁe i ar- sytetu Lwowskiego, gdzie stu-

chiwalia. Dzięki nim można dziś

odtworzyć nie tylko historię

polskiej turystyki, ale również

diował, przez miejsca związane

z Akademickim Klubem Tury-

stycznym, aż po dawną Wy-

ment określa go jako adres

wydawnictwa. W 1913 roku

pod tym adresem kierowano

więc korespondencję związaną

przygotowywanym wyda- mi pamięci.

niem przewodnika.

Na tej samej lwowskiej ma-

pie pojawia się jeszcze jeden

ważny adres,

mianowicie

Romanowicza 9, dzisiaj ulica

Saksahanskiego. W 1913 roku

„Nasza Turystyka” podawała,

że pod tym adresem mieścił się

Akademicki Klub Turystycz-

ny, a od 1 sierpnia jego adres

miał zostać zmieniony na ulicę

Trzeciego Maja 10, obecnie uli-

ca Sichowych Striltciw. Te trzy

adresy tworzą ciekawą mapę

działalności związanej z Orło-

wiczem: dawna Wyspiańskie-

go 9 to adres wydawnictwa

wskazany w ogłoszeniu z 1913

roku; Romanowicza 9 była to

siedziba Akademickiego Klubu

Turystycznego oraz Trzecie-

go Maja 10 był to kolejny adres

klubu. Właśnie takie szcze-

góły pozwalają najdokład-

niej odtworzyć jego lwowską

obecność.

Najbardziej niezwykły po- nił. Zmieniły się nazwy, gra-

zostaje dla mnie adres zapisa- nice i ludzie. Ale pytania pozo-

ny w ogłoszeniu z 1913 roku

Wyspiańskiego 9. Kilka słów

na starej stronie wystarcza, by

stają podobne: co widzimy, skąd

to miejsce się wzięło, kto tędy

przechodził i jakie historie zo-

zobaczyć człowieka przy pra- stały zapisane w jego murach?

cy. Nie jego mieszkanie, bo tego

dokument nie potwierdza, lecz

Może właśnie dlatego, prze-

chodząc dziś ulicą Wyszeńskie-

miejsce związane z działalno- go, mam wrażenie, że czasem

ścią wydawniczą. Można wy- wystarczy otworzyć stary prze-

obrazić sobie korespondencję

nadsyłaną z różnych stron Eu- Lwów, którego już nie ma. I czło-

ropy, informacje zbierane do wieka, który potraﬁł ten Lwów

wodnik, żeby na chwilę spotkać

kolejnego przewodnika i pracę ocalić na papierze.

Mieczysław Orłowicz po-

dróżował po Europie, pozna-

wał góry i zabytki, organizował

wyprawy, a następnie coraz in-

tensywniej pisał przewodniki.

Interesowały go nie tylko miej-

sca najbardziej znane. Potra-

ﬁł poświęcać uwagę również

mniejszym miejscowościom

i regionom, które nie były jesz-

cze oczywistymi celami tury-

stycznymi. Jego przewodniki

miały charakter praktyczny.

FRAGMENT OGŁOSZENIA DOTYCZĄCEGO PRZYGOTOWYWANEGO

III WYDANIA „POLSKIEGO PRZEWODNIKA PO EUROPIE”. „NOWOŚCI

ILUSTROWANE”, 1913, NR 27. W OGŁOSZENIU PODANO ADRES: DR

MIECZYSŁAW ORŁOWICZ, LWÓW, UL. WYSPIAŃSKIEGO 9

Czytelnik znajdował

nich

DAWNA UL. WYSPIAŃSKIEGO 9, OBECNIE WYSZEŃSKIEGO WE

LWOWIE

informacje o zabytkach, ko-

munikacji, noclegach, trasach

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Jesse Eisenberg jako wolontariusz w Ukrainie

patrzą na ten niemy dramat

przez płoty swoich podwórek.

Drugą twarzą tego wiej-

skiego stresu jest uderzająca

pustka. W Nahaczowie braku-

je mężczyzn. Jedni walczą na

froncie, inni uciekli za grani-

cę, a jeszcze inni – sparaliżo-

wani lękiem przed mobiliza-

cją – od miesięcy ukrywają się

w domach. Ciężar utrzymania

wszystkiego spadł wyłącznie

na kobiety. Ten permanentny,

cichy stres matek błyskawicz-

nie rezonuje w ich dzieciach –

widać go w spiętych ramionach

maluchów i ich zbyt dorosłych,

smutnych spojrzeniach.

– zaznaczyła. – Ogólnie rzecz

biorąc, warunkach wojny,

Jesse Eisenberg, gwiazda

Hollywood dołączyła do

amerykańskiej ekipy

The Campﬁre Project,

która w Nahaczowie koło

Jaworowa poprowadziła

warsztaty terapeutyczno-

artystyczne dla blisko

80 ukraińskich dzieci.

Organizacją i logistyką

przedsięwzięcia

konﬂiktów czy nieustannego

stresu, dzieci bardzo potrzebują

zwyczajnych, normalnych mo-

mentów w życiu. Doświadczeń,

które przynoszą radość i poma-

gają poczuć wsparcie.

– Chcemy, aby Ukraińcy wie-

dzieli, że ich los naprawdę nie jest

nam obojętny – dodał Igor Goly-

ak. – Urodziłem się tutaj, dlate-

go mój przyjazd ma szczególne

znaczenie. Część mnie traktuje to

miejsce jak swój dom.

zajęły się Fundacja

Humanitarna Folkowisko

z województwa

Jesse

podkarpackiego oraz

organizacja społeczna

Folkowisko.UA z obwodu

lwowskiego.

O przyjeździe hollywoodz-

kiej gwiazdy do ostatniej chwili

nie wiedzieli nawet współorga-

nizatorzy ze strony ukraińskiej.

Marianna Iwanowycz z uśmie-

chem opowiedziała:

JESSE EISENBERG NA SZKOLNEJ SCENIE

The Campﬁre Project

I właśnie w tę rzeczywistość

weszła ekipa z The Campﬁre

przygotowała organizacja The

Project. Jest to międzynaro- Campﬁre Project. Całkowicie

dowa organizacja humanitar- im zaufałam, bo wiedziałam, że

TEKST I ZDJĘCIA

KONSTANTY CZAWAGA

– Z The Campﬁre Project wy-

syłano mi zdjęcia wolontariu-

szy. Spojrzałam i pomyślałam:

„No tak, znam tego człowieka...

Coś tu jest nie tak. Przybliży-

łam zdjęcie i zorientowałam się:

O, jedzie do nas Jesse Eisenberg.

42-letni Jesse Eisenberg jest

najbardziej znany z roli Mar-

na założona w 2017 roku przez

– Na tej ławce wczoraj sie- amerykańską aktorkę Jessi- trzeba. I wszystko poszło dobrze.

dział Jesse Eisenberg – mówi do cę Hecht wspólnie z produ- To wszystkie dzieci ze wsi Na-

mnie Marcin Piotrowski, pre- centką teatralną Jenny Ger- haczów. Jest to dość duża wieś –

zes Stowarzyszenia Folkowi- sten. The Campﬁre Project

sko, gdy rozmawiamy na jego zajmuje się organizowaniem

wszystko zorganizują tak, jak

do szkoły uczęszcza 500 dzieci,

ale do obozu udało nam się za-

chutorze Gorajec koło Lubaczo- terapeutycznych programów prosić tylko 80, w wieku od 6

wa na Podkarpaciu.

artystycznych i wsparcia psy- do 15 lat. Wśród nich są dzieci

Wiedziałem już, że znany

amerykański aktor wraz z całą

ekipą z USA przekroczył gra- dzieci dotkniętych skutka- na froncie. Nie dokonywaliśmy

nicę i jest w Ukrainie, w Naha- mi wojen i kryzysów na całym

chicznego dla uchodźców, osób

ubiegających się o azyl oraz

z rodzin wielodzietnych, a tak- pierwsze aparaty fotograﬁczne. ka Zuckerberga w ﬁlmie The

że takie, których rodzice walczą Na korytarzu i klatce schodowej Social Network (2010), która

można było zobaczyć cała gale- przyniosła mu nominację do

Oscara, Złotego Globu oraz na-

specjalnej selekcji, tylko przy- rię ich pierwszych prac.

czowie. Po powrocie do Lwowa

z powodów bezpieczeństwa nie

mogłem od razu pojechać do tej

jęliśmy tych, którzy szybciej się

W Nahaczowie obecna była

grody BAFTA.

„Prawdziwy ból” (A Real

ka The Campﬁre Project, znana Pain, 2024) to jego autorski ko-

amerykańska aktorka Jessica mediodramat, który Eisenberg

Hecht. Pracowała ona na miej- nie tylko napisał i wyreżysero-

scu z dziećmi ramię w ramię wał, ale także zagrał w nim głów-

miejscowości, gdzie zorgani- zajęcia z zakresu tańca, teatru,

wiłem się na spotkanie i wy- gają radzić sobie z traumą.

wiad dopiero na sam koniec, tuż

przed ich wyjazdem z Ukrainy.

Droga na spotkanie z wo- leźli – powiedziała Marian- Na każdych zajęciach w cią- nia takich warsztatów w cieniu

lontariuszami amerykańskimi na Iwanowicz, prezes Cen- gu tygodnia przygotowywa- trwającej wojny, wyjaśniła:

rykańskich kuzynach podró-

żujących po Polsce (m.in. przez

okazała się wyzwaniem. Do- trum Edukacji Transgranicznej

ły numer, który dzisiaj zapre-

zentowały podczas spotkania

ﬁnałowego.

– Wiele osób uwielbia two- Warszawę, Lublin i Krasnystaw)

rzyć: grać na scenie, śpiewać, śladami swojej zmarłej bab-

tańczyć czy malować. Przyjeż- ci. Fabuła mocno nawiązuje do

tarłem autobusem rejsowym do

Jaworowa, jednak spóźniłem się

tam na autobus do Nahaczowa.

Zaczyna się wyścig z czasem.

w Nahaczowie. – Zostaliśmy im

poleceni przez naszych byłych

partnerów.

Pierwszy

wolontariu- dżamy więc w strefy konﬂik- osobistych korzeni samego ak-

Mariana Iwanowicz ma do- szy, kogo spotykam w szko- tów i staramy się jednoczyć ludzi

tora. Film stał się międzynaro-

wokół twórczości. Pod wzglę- dowym hitem kin niezależnych,

zdobywając zachwyt krytyków,

nagrody (m.in. za scenariusz na

Alexandra Zaslav, terapeut- festiwalu Sundance) oraz nomi-

ka zajęciowa oraz artystycz- nację do Oscara.

na zaangażowana w programy

W 2025 roku otrzymał pol-

skie obywatelstwo.

– Moi przodkowie pocho-

dzą z województwa lubelskiego

– powiedział w naszej rozmo-

wie. – Podczas II wojny świa-

towej moja kuzynka mieszkała

we Lwowie. Przyjęła ją pod swój

dach katolicka rodzina, któ-

ra uratowała jej życie. Dlatego

ziemia lwowska zawsze miała

szczególne znaczenie dla mojej

rodziny. Poczułem, że po prostu

musiałem tu przyjechać – mówił

aktor.

–

Ukraińskie

którymi pracowaliśmy, są

niesamowicie ciepłe i otwarte

dzieci,

Rolą Jesse’ego w Nahaczowie

było ﬁlmowanie i fotografowa-

nie wszystkiego, co się dzia-

ło na warsztatach. Rejestrował

pracę terapeutów i ułamki se-

kund, w których na twarzach

dzieci pojawiał się uśmiech.

– Wydaje mi się, że oni nie do

końca wiedzą, kim jestem – za-

uważył. – Po prostu ktoś im po-

wiedział: „On jest znany, idźcie

z nim porozmawiać”. Mają więc

tylko takie ogólne poczucie, że

jestem jakąś ważną osobą.

Na początku nie bardzo wie-

rzyli dzieciom, że do Naha-

czowa przyjechała tak znana

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

postać. Maluchy robiły sobie

zdjęcia z Jesse’m i pokazywa-

ły je bliskim – dopiero wte-

dy dorośli upewniali się, że to

naprawdę on. Wkrótce we wsi

rozmawiano już tylko o holly-

woodzkim aktorze. Mieszkań-

cy natychmiast zaczęli szu-

kać w internecie ﬁlmów z jego

udziałem, a po seansach prosili

go o autografy.

– Tak jak mówił Jesse, dzieci

do samego końca nie uświada-

miały sobie, kim on jest – zga-

dza się Marianna Iwanowicz.

– Traktowały go jak zwykłe-

go nauczyciela, przeciętne-

go obcokrajowca, który robił

im zdjęcia, przynosił jedzenie

w stołówce i bawił się z nimi. zmasowany atak na Ukrainę,

Nie było z ich strony żadnego w tym na obwód lwowski.

niesamowitego. Na szkolną

scenę w ukraińskiej wsi, obok

dziecięcych aktorów, wszedł

również gwiazdor Hollywood.

Skromnie usiadł na krześle, by

zagrać swoją nową rolę – i to

w dodatku po ukraińsku.

Jesse Eisenberg przez rok

uczył się cyrylicy, aby móc

chociaż przeczytać swoje kwe-

stie po ukraińsku.

– Szczerze mówiąc, nie je-

stem zbyt dobrym aktorem,

kiedy gram po ukraińsku. Pro-

szę, obejrzyjcie mnie w jakimś

amerykańskim ﬁlmie, żebyście

zobaczyli, że tak naprawdę po-

traﬁę grać – żartował z ludźmi

po spektaklu.

efektu: „wow”. Zapewne kie-

– Obudził nas alarm. Zeszli-

dy dorosną, zrozumieją więcej śmy do schronu, a rano zoba-

i wtedy będą zachwycone tym, czyłem skutki ostrzału. To było

że

dzieciństwie spotkały druzgocące, potworne, oburza-

Jesse’ego. To będzie ich nie- jące i tragiczne. Pomyślałem: co

zapomniana pamiątka na całe by było, gdyby bombardowano

życie.

Nowy Jork, gdyby bombardo-

Zanim ekipa zamknęła się wano mój dom? Lwów bardzo

z dzieciakami w Nahaczowie, przypomina mi miasto, w któ-

Jesse zaliczył jeszcze ukry- rym mieszkam. To po prostu ła-

tą, sentymentalną wizytę we mie mi serce – powiedział Jesse

Lwowie. Kto widział go wtedy Eisenberg.

na lwowskiej starówce, mu-

siał przeżyć absolutne déjà vu. Campﬁre Project mogła wrócić

skromnym ubraniu, wy- przez pobliskie przejście gra-

Ekipa wolontariuszy The

JESSE EISENBERG I KONSTANTY CZAWAGA

glądał dokładnie tak samo, jak niczne do Polski, jednak wszy-

grany przez niego David w ﬁl- scy pozostali w Nahaczowie.

mie „Prawdziwy ból”, gdzie po- Podczas warsztatów drama-

szukiwał w Polsce śladów swo- turgicznych zdolny miejscowy

jej ocalałej z Holocaustu babci. chłopak Romczyk napisał sztu-

Wtedy we Lwowie panował kę teatralną. Jako autor i reżyser

jeszcze spokój, choć tragicz- przedstawienia zaprosił Jessego

ny, rosyjski ostrzał rakietowy Eisenberga do roli „Trzeciego

miał spaść na miasto niedługo Przyjaciela”. To również wy-

w nocy. Rosja przeprowadziła darzyło się spontanicznie. Coś

w wywiadzie dla Kuriera Ma-

rianna Iwanowycz. – Do wsi

jednak rzadko ktoś przyjeżdża,

żeby zająć się najmłodszymi.

Chcę podziękować organiza-

cji The Campﬁre Project. Przede

wszystkim za przyjaźń. Stali-

śmy się przyjaciółmi, a nie tylko

To były wyjątkowe pięć dni

Nahaczowie.

–

Wiemy, że we Lwowie

czy innych dużych miastach

działa wiele organizacji po- haczowie inspirację do swo- nież za ludzkie podejście, pro-

Myślę, że Jesse znalazł w Na- partnerami. Dziękuję im rów-

zarządowych i wolontariuszy,

którzy pracują z dziećmi i im

pomagają – podsumowywała

jej dalszej pracy twórczej. Być

może kiedyś zobaczymy tego

efekty.

stotę, za to, że odważyli się tutaj

przyjechać oraz za ich wsparcie

dla Ukrainy.

Polski wolontariusz

zginął w Ukrainie

PZPiT „Lwowiacy” na Festiwalu

Kultury Kresowej w Mrągowie

W dniach 6–9 sierpnia Polski

Zespół Pieśni i Tańca „Lwowiacy”

wziął udział w 31. Festiwalu

Kultury Kresowej w Mrągowie.

Po wielu latach ponownie

mieliśmy okazję zaprezentować

się na festiwalowej scenie

i reprezentować Polaków ze

Lwowa.

Liczne próby i praca nad pro- zgromadził uczestników festi-

gramem pozwoliły nam jak

najlepiej przygotować się do

spotkania z publicznością oraz

innymi zespołami kresowymi.

walu i publiczność.

Szczególnym

był Koncert Galowy 8 sierp-

nia w Amﬁteatrze nad jeziorem

momentem

Jednym z wydarzeń festi- Czos. Mieliśmy zaszczyt roz-

walu była Kresowa Potańców- począć ten wyjątkowy koncert

ka, którą PZPiT „Lwowiacy”

miał przyjemność prowadzić

wspólnie z Kapelą Wileńską.

Był to wieczór pełen muzyki,

tańca i wspólnej zabawy, który

polonezem, jednym z najbar-

dziej rozpoznawalnych pol-

skich tańców narodowych. Był

to dla nas szczególny moment

– stanąć na dużej festiwalowej

scenie i rozpocząć koncert, któ-

ry zgromadził zespoły kresowe

z różnych stron.

Do tego wyjazdu szykowa-

liśmy się przez wiele tygodni.

Kolejnego dnia, 9 sierpnia,

podczas koncertu kończącego

31. Festiwal Kultury Kresowej,

– Polski wolontariusz zginął

w Ukrainie w wyniku rosyj- niezwykle bolesnym czasie.

prywatności rodziny w tym

PZPiT „Lwowiacy” ponownie skich działań zbrojnych – po-

Jak informuje Wirtualna

wystąpił przed publicznością,

przedstawiając przygotowany

program artystyczny.

Wyjazd do Mrągowa był dla

PZPiT „Lwowiacy” ważnym

informował rzecznik Minister- Polska zmarłym jest Marek Ru-

stwa Spraw Zagranicznych sek-Wolski. O śmierci polskie-

Maciej Wewiór. Polska placów- go wolontariusza poinformo-

ka dyplomatyczna zapewnia wano 30 lipca na proﬁlu grupy

rodzinie zmarłego niezbędne „Razem dla Ukrainy”, której był

wydarzeniem i długo wycze- wsparcie konsularne.

administratorem. Wyjaśniono,

kiwanym powrotem na festi-

walową scenę. Był także okazją

do spotkania z innymi zespoła- rzecznik MSZ Maciej Wewiór:

mi kresowymi, wymiany do-

świadczeń i wspólnego prze- dzamy informację

żywania polskiej kultury. Do

Lwowa wracamy z pięknymi

wspomnieniami i nową energią

do dalszej pracy.

Informację o śmierci Pola- że został on śmiertelnie traﬁo-

ka przekazał na platformie X

ny przez rosyjski dron w Char-

kowie około 27 lipca. Z proﬁlu

„Z głębokim żalem potwier- Polaka na Facebooku wynika,

śmierci

że często jeździł on do Ukrainy

z ładunkami pomocy humani-

tarnej. Przekazywał je miesz-

kańcom miejscowości, znaj-

dujących się w pobliżu linii

frontu.

polskiego wolontariusza, który

zginął w Ukrainie w wyniku

rosyjskich działań zbrojnych” –

poinformował. Rzecznik złożył

najgłębsze wyrazy współczucia

RENATA KUPYCZ-DURYS bliskim zmarłego. Zaapelował

jednocześnie uszanowanie

ŹRÓDŁO: AGATA SUCHARSKA,

INTERIA.PL

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Mariusz Polowy i jego fascynacja spuścizną literacką

Wacława Żmudzkiego

Mariusz Polowy,

„Słowo Polskie” oraz „Wiek Nowy” pu-

blikowały informacje z procesu, pod-

kreślając różnice w odpowiedzialności

poszczególnych oskarżonych. W przy-

padku Żmudzkiego sąd ograniczył się

do kary grzywny, co wskazywało, że

jego udział w nieprawidłowościach miał

charakter bardziej formalny niż rze-

czywisty. Nie zmieniało to jednak fak-

tu, że dla człowieka zajmującego wy-

sokie stanowisko w świecie ﬁnansów

sam udział w głośnym procesie oznaczał

poważny cios wizerunkowy.

Objął jeszcze stanowisko dyrektora

Małopolskiego Banku Kupieckiego, lecz

nie odzyskał już dawnej pozycji. Trudne

doświadczenia, śmierć syna i problemy

zawodowe odbiły się na jego zdrowiu.

nauczyciel

języka polskiego

w Szkole Podstawowej

nr 5 w Biłgoraju na

Lubelszczyźnie, po

raz kolejny odwiedził

w kwietniu 2026 roku

Cmentarz Łyczakowski we

Lwowie. Cel tej wizyty był

bardzo konkretny – grób

Wacława Żmudzkiego,

którym od lat opiekuje się

Biłgorajskie Towarzystwo

Literackie.

JURIJ SMIRNOW

11 marca 1924 roku

zmarł w wieku 53 lat.

„Kurier Lwowski”

Wacław Żmudzki urodził się 14

sierpnia 1870 roku w Rudniku koło

Krasnegostawu. Wkrótce po jego naro-

dzinach rodzina przeprowadziła się do

Biłgoraja. Choć dzieciństwo i młodość

spędził na Zamojszczyźnie, całe dorosłe

życie związał ze Lwowem. Osiedlił się

tutaj w 1896 roku, zrobił karierę zawo-

dową, zdobył uznanie jako bankowiec

i literat, a po śmierci w 1924 roku został

pochowany na Cmentarzu Łyczakow-

skim. Z biegiem lat jego nazwisko znik-

nęło jednak niemal całkowicie z pamię-

ci mieszkańców miasta.

przypomniał wówczas,

że był nie tylko cenionym

bankowcem, ale także

autorem kilku powieści

i nowel. Pogrzeb odbył

się na Cmentarzu

WACŁAW ŻMUDZKI

gimnazjum Wacław Żmudzki studio-

wał prawo na Cesarskim Uniwersytecie

Warszawskim. W 1894 roku został wy-

dalony z uczelni za udział w patriotycz-

nej manifestacji związanej ze stuleciem

insurekcji kościuszkowskiej i zesłany

do obozu w Złoczowie. Tam ciężko za-

chorował i zmarł.

Według zachowanych relacji do

końca zachował przytomność umysłu.

Kiedy do szpitala dopuszczono księdza,

bohaterki. Wkrótce okazało się jednak,

że podczas wyprawy zaraziły się tyfu-

Łyczakowskim.

podał swoje nazwisko oraz dane rodzi- sem. Dulębianka i Dzieduszycka zmarły

Przez kolejne dziesięciolecia pa-

mięć o nim stopniowo zanikała. Do-

piero działania Biłgorajskiego Towa-

rzystwa Literackiego przywróciły

należne miejsce zarówno jego osobie,

jak i twórczości.

w głąb Rosji. Po odbyciu kary kontynu- ców, aby mogli dowiedzieć się o jego lo- kilka dni później.

ował naukę w Dorpacie. Tam aktywnie

sie. Dla rodziny była to tragedia, z którą

Ich groby znajdują się dziś na Cmen-

tarzu Orląt. Niedaleko spoczywa rów-

nież Wacław Feliks Żmudzki, jeden

z najmłodszych obrońców miasta.

Po zakończeniu wojny Wacław

Żmudzki powrócił do działalności ban-

kowej. Wkrótce jednak jego karierę zła-

mała tak zwana afera Banku Kupiectwa

Polskiego. Śledztwo dotyczące niepra-

widłowości ﬁnansowych objęło kie-

rownictwo banku. Choć sąd wymierzył

Żmudzkiemu jedynie karę grzywny,

Pamięć o nim postanowili przywró- działał w środowisku polskiej młodzie- nigdy się nie pogodzono.

cić pasjonaci historii z Biłgoraja.

ży akademickiej i stanął na czele Koła

Młodzieży Polskiej.

Po konﬂikcie z jednym z profesorów

opuścił Dorpat i schronił się we Lwowie.

Tutaj znalazł pomoc u poety i publicysty

Rodzice przez długi czas nie wie-

dzieli, co stało się z synem. Walki unie-

możliwiały kontakt pomiędzy Lwowem

a Złoczowem. Informacje o losie młode-

go obrońcy miasta przywiozły dopiero

– Gdy po raz pierwszy przyjecha-

liśmy na Łyczaków, odnalezienie gro-

bu było niezwykle trudne – wspomina

Mariusz Polowy. – Mogiła znajdowała

się wśród samosiejek, była zniszczona

i niemal niewidoczna.

Grób Wacława Żmudzkiego i jego

żony Marii z Parniewskich znajdował

się tuż przy murze Cmentarza Orląt.

Mariusz Polowy nie ograniczył się

do ratowania nagrobka. W trakcie wie-

loletnich badań odnalazł rozproszone

publikacje literackie Żmudzkiego dru-

kowane przed I wojną światową. Wy-

magało to żmudnych kwerend biblio-

tecznych i archiwalnych. Efektem tej

pracy było wydanie w 2018 roku książ-

ki „Wacław Żmudzki. Nowele. Utwory

zebrane”, zawierającej odnalezione tek-

sty oraz opracowanie biograﬁi autora.

Wśród odnalezionych utworów

znalazły się nowele i opowiadania pu-

blikowane przed I wojną światową. Au-

tor poruszał w nich problemy społeczne,

psychologiczne i obyczajowe charak-

terystyczne dla literatury przełomu

XIX i XX wieku. Choć nie zdobył roz-

głosu porównywalnego z największy-

mi twórcami swojej epoki, pozostawił

interesujący dorobek literacki, który

pozwala lepiej zrozumieć atmosferę

tamtych czasów.

Zdzisława Dębickiego. Pod jego wpły- uczestniczki misji humanitarnej od-

wem rozpoczął działalność literacką.

Równocześnie rozwijała się jego

kariera zawodowa. Najpierw pracował

w Banku Zaliczkowym, a następnie

wiedzającej obozy dla internowanych

Polaków.

Były to Maria Dulębianka, Teodo-

zja Dzieduszycka i Maria Opieńska.

Wiele dawnych polskich pochówków współtworzył Galicyjski Bank Kupiec-

niezwykle trudnych warunkach a jego odpowiedzialność była znacznie

w tej części nekropolii zostało już za-

stąpionych nowymi grobami. Miejsce

udało się uratować dosłownie w ostat-

niej chwili.

ki, jedną z największych polskich in- podróżowały przez tereny objęte dzia- mniejsza niż głównych oskarżonych,

stytucji ﬁnansowych w Galicji. Na jego

czele stał znany lwowski przedsiębiorca

Edmund Riedel, zaś Żmudzki objął sta-

nowisko jednego z dyrektorów.

łaniami wojennymi, zbierając infor-

macje o więźniach, organizując pomoc

i przekazując wiadomości rodzinom. Po

powrocie do Lwowa zostały przyjęte jak

sprawa odbiła się szerokim echem i po-

ważnie zaszkodziła jego reputacji.

O sprawie szeroko rozpisywała się

ówczesna prasa lwowska i warszawska.

Stan nagrobka był bardzo zły. Po-

zostały jedynie fragmenty dawnego

pomnika oraz zachowana metalowa ta-

bliczka Marii Żmudzkiej. Biłgorajskie

Towarzystwo Literackie przygotowa-

ło projekt odnowienia grobu, a środki

na realizację przedsięwzięcia zebrano

podczas społecznej zbiórki w Biłgo-

raju. Dzięki temu miejsce pochówku

odzyskało godny wygląd i zostało na

nowo wpisane w krajobraz historyczny

Łyczakowa.

Po śmierci męża Maria Żmudz-

ka pozostała we Lwowie. Nie wyje-

chała do Polski po II wojnie świato-

wej i zmarła tutaj w 1964 roku. Dopóki

żyła, troszczyła się o grób męża. Później

miejsce stopniowo popadało w zapo-

mnienie. Dopiero starania członków

Biłgorajskiego Towarzystwa Literac-

kiego pozwoliły przywrócić mu należ-

ny wygląd. Odnowiony pomnik został

uroczyście poświęcony we wrześniu

2014 roku.

Był to okres

największych sukcesów

zawodowych bohatera.

Bank wspierał rozwój

polskiego handlu

i przedsiębiorczości,

a jego działalność

wykraczała daleko

poza sam Lwów.

Badania przyniosły również intere-

sujące odkrycia. Po śmierci Żmudzkiego

funkcję dyrektora Małopolskiego Banku

Kupieckiego objął dr Bolesław Herbert,

ojciec Zbigniewa Herberta. Kilka lat póź-

niej rodzina przyszłego poety zamiesz-

kała w dawnym mieszkaniu Żmudzkich

przy ulicy Obozowej we Lwowie.

Wydawało się, że

kariera Żmudzkiego

będzie rozwiać się bez

przeszkód.

Przerwały ją wydarzenia związane

z upadkiem monarchii austro-węgier-

skiej oraz walkami o Lwów w listopa-

dzie 1918 roku. Wacław Żmudzki dzia-

łał w Polskim Komitecie Narodowym,

a jego żona Maria angażowała się w po-

moc rannym i rodzinom legionistów.

Największy dramat dotknął jednak

rodzinę w związku z losem ich jedynego

syna.

Wacław Feliks Żmudzki miał za-

ledwie szesnaście lat, gdy zgłosił się

do obrony miasta. Podobnie jak wielu

uczniów lwowskich gimnazjów wstąpił

do jednego z polskich oddziałów. 18 li-

stopada 1918 roku został pojmany przez

żołnierzy ukraińskich i przewieziony

Dziś nazwisko Wacława

Żmudzkiego wraca

do pamięci dzięki

pracy ludzi, którzy nie

pozwolili, by jego losy

zostały zapomniane.

Odnowiony grób na

Łyczakowie i wydane

na nowo utwory

Jak podkreśla Mariusz Polowy,

ogromne zasługi w przywracaniu pa-

mięci o Żmudzkim miał regionalista

Andrzej Czacharowski.

– To właśnie on zainteresował się jego

życiem i twórczością. Dzięki jego pasji

udało się rozpocząć badania nad życiem

człowieka, o którym wcześniej wiadomo

było zaledwie kilka zdań – mówi.

przypominają postać

człowieka, którego życie

splotło się z historią

Lwowa, Biłgoraja

Wyniki poszukiwań okazały się

niezwykle interesujące. Po ukończeniu

i dawnej Galicji.

MARIUSZ POLOWY PRZY GROBIE WACŁAWA ŻMUDZKIEGO

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Galeria wybitnych lwowskich szachistów

Izaak Appel – „szachowy król polskiego Manchesteru”

Od połowy lat

dwudziestych był

jednym z najlepszych

łódzkich i lwowskich

norymberskie, wydali oświad- Rzeszy w granicach tak zwa-

graczy, w latach

czenie, że „odmawiają gry” ze

względu na całokształt kultury

nego Kraju Warty. Władze hi-

tlerowskie nadały Łodzi status

trzydziestych należał

do czołówki polskich

szachistów. Reprezentant

Polski w turniejach

drużynowych.

w Niemczech. Niektóre pisma miasta wydzielonego. Główna

zapowiedziały, że nie będą in- łódzka ulica Piotrkowska zo-

formować o olimpiadzie.

stała przemianowana na Adolf

Hitler Strasse. Podczas okupacji

W drugiej połowie lat 30.

Apple gorzej występuje w mi- w lesie koło Lućmierza Niemcy

strzostwach Polski i nie dosta- zamordowali około trzydzieści

ŁARYSA PŁACHOTNA

OŁEKSANDR PROKHOROV

je się do kadry narodowej na

tysięcy osób. Byli to głównie

olimpiadę warszawską. W su- więźniowie narodowości pol-

mie został sześciokrotnym mi- skiej i żydowskiej z getta.

zaak Appel urodził się

w styczniu 1905 roku w Ło-

strzem Łodzi. Najwyższy ran-

king FIDE w karierze - 2532,

najwyższe miejsce – TOP 83

(czerwiec 1940).

We wrześniu 1939 roku Iza-

ak Appel postanowił uciekać

z Łodzi.

dzi. Znany historyk polskich

szachów Stefan Gawlikowski

w monograﬁi „Złota era pol-

skich szachów” zaznacza, że

Appel już jako dziewiętnasto-

latek grał w turnieju przedo-

limpijskim w Łodzi (III miejsce).

Następnie trzykrotnie (w latach

1928 1929, 1930, 1932) wygry-

wa mistrzostwa swego mia-

sta. W roku 1930 po kolejnym

sukcesie dostaje nieoﬁcjalny

tytuł „szachowy król polskie-

go Manczesteru”. Polski Man-

czester to potoczna nazwa Ło-

dzi, nadany jej ze względu na

dynamiczny rozwój przemysłu

włókienniczego w XIX wieku.

Miasto słynęło z licznych fa-

bryk, kominów i wielokulturo-

wego charakteru.

Jest przypuszczenie, że chciał

Nie poddał się tymczaso- dostać się do Drohobycza, gdzie

wym porażkom. W wielkim fe- miał rodzinę, ale w końcu znalazł

stiwalu wielkanocnym premier

Reserves w Margate (Anglia)

się we Lwowie. Pierwsze impre-

zy szachowe we Lwowie odby-

zajmuje III miejsce (szachy bły- ły się w styczniu 1940 roku.

skawiczne) przed Paulem Ke- Razem z kilkoma szachistami

resem i mistrzem świata Alek- wstąpił do sowieckiego wojsko-

sandrem Alechinem (wygrywa

wego klubu Spartak, ponieważ

u niego). Swoje wrażenia opi- polskie kluby szachowe Hetman

suje w „Gazecie Porannej: „Były

to chyba pierwszy w historii

polskiej prasy codzienne relacje

z turnieju szachowego”.

i Lwowski Klub Szachistów so-

wieci zlikwidowali. Wystąpił

w kilku turniejach, zorganizo-

wanych na okupacyjnych tere-

Zdobywa IV miejsce na mi- nach: w 1940 w mistrzostwach

strzostwach Polski w Juracie, Ukraińskiej SSR, w 1941 roku –

a, więc znowu zdobywa miejsce

w drużynie olimpijskiej tym

w mistrzostwach Lwowa.

Izaak Appel po zajęciu Lwo-

razem w szwedzkim Sztokhol- wa przez Niemców zaginął, jego

mie (1937 rok). Zyskał 9 punk- los do tej pory nie jest znany. Do

Pewną nagrodą za miejsco-

we liderstwo była organizacja

w 1928 roku pokazu gry symul-

tanicznej z udziałem mistrza

świata Aleksandra Alechina

i najlepszych łódzkich szachi-

stów przez ŁTZGS (Łódzkie To-

warzystwo Zwolenników Gry

Szachowej), a w 1932 roku po-

tów z 14 partii, brązowy medal.

dnia dzisiejszego nie udało się

Grał wspaniale, chociaż, jak za- ustalić żadnej informacji o kil-

wsze, początek turnieju wypadł

mu znacznie lepiej.

ku szachistach, w tym, na przy-

kład, Izaaka Appela i mistrza

Lwowa Edwarda Gerstenfel-

SZACHIŚCI: KAZIMIERZ MAKARCZYK (OD LEWEJ), TEODOR

REGEDZIŃSKI I IZAAK APPEL W TOWARZYSTWIE PASAŻERKI

W DRODZE NA 5. OLIMPIADĘ SZACHOWĄ W FOLKESTONE

W 1939 roku miała się odbyć

olimpiada w w stolicy Argen- da. Czy zostali wywiezieni na

tyny Buenos Aires. Ponieważ wschód albo zginęli we lwow-

członek kadry Teodor Regedziń- skim getcie? Przykro jest, że

ski pochodził z Łodzi, pierw- utracono szanse dowiedzieć się

między Appelem a wielokrot- do Sopotu. Nie odniósł sukce- czempionem stolicy, Paulinem

nym mistrzem ze stolicy Pau- su, uległ warszawiakowi Pau- Frydmanem. Mecz ten, które- szym rezerwowym został Fran- o dwukrotnym olimpijczyku,

linem Frydmanem, z którym

Appel sensacyjnie wygrywa

z przewagą w jednej partii. Dla- jemu później w meczu mistrzów

ciszek Sulik ze Lwowa. A więc,

medaliście olimpiady w Sztok-

holmie, jednym z najciekaw-

szych polskich szachistów.

tego był zaproszony do turnieju

przedolimpijskiego, gdzie zaj-

muje II miejsce. Olimpiada 1932

roku odbyła się w mieście Fol- niszewskiego i Mundta: ” Gdy

kstone (Wielka Brytania). Grał w 1932 roku Appel po raz trzeci

na IV szachownicy (6.5 punk- zdobywa mistrzostwa miasta,

tów). Pod koniec zabrakło mu towarzystwo, chcąc dać temu

siły. Polska drużyna zajęła wy- ambitnemu mistrzowi możli- lityka rasistowska III Rzeszy

Warszawy i Łodzi.

niósł zwycięstwo Applowi”. narodowej mogły potoczyć się Profesor T. Wolsza cytuje opu-

Księga jubileuszowa ŁTZGZ

opisuje wrażenie autorów Da- ma zdrowy pogląd na pozycję,

instynkcie strategicznym

Inne zdanie o jego grze: „Appel

całkiem inaczej...

blikowane przez znane lwow-

skie czasopismo „Szachista”:

Na początku 1939 zwyciężył

w ostatnich przedwojennych „Appel jest to gracz wysokiej

I pomysłowości”.

mistrzostwach Łodzi.

klasy, który logiczną grą wy-

walczał zaszczytny tytuł”. Miał

tylko 36 lat.

Na olimpiade szachową 1936

Po wybuchu drugiej wojny

roku wybrano Monachium. Po- światowej Łódź weszła do III

sokie IV miejsce, niestety bez

nagrody i był to jedyny przypa-

dek, w którym Polacy nie zdo- Polski, urządza mecz między

byli medalu.

W 1932 roku ŁTZGS wysyła nym z młodej polskiej generacji pel, Achilles Frydman, Jakub

go na turniej międzynarodowy mistrzowskiej, wielokrotnym Kolski ze względu na ustawy

wość zmierzenia się z jednym

w tym m.in. restrykcje wobec

najsilniejszych szachistów żydów doprowadziła do tego, że

polscy szachiści żydowskiego

nim a najbardziej utalentowa- pochodzenia, w tym Izaak Ap-

WOLSZA, SŁOWNIK BIOGRAFICZNY SZACHISTOW POLSKICH, VOL

4, 2003

Rosjanie odczuli na własnej skórze wojnę

– W Gelendżyku doszło do tragedii –

mówił gubernator Kraju Krasnodarskiego

Wieniamin Kondratjew, sugerując, że na

ziemię spadły szczątki drona, co wskazuje

Rosyjscy turyści tłumnie odwiedzają

wybrzeże Morza Czarnego w Kraju Kra- że żadnego ostrzeżenia nie było.

je odwołał, jednak plażowicze twierdzili,

– Byliśmy na plaży,

dronami. Nie wiadomo,

jaki był jego cel, ale pilnie

strzeżony, pałac Putina

jest zaledwie 20 km dalej

wzdłuż wybrzeża.

nie zdążyliśmy uciec.

Padliśmy za występem

skalnym, osłoniliśmy się

leżakami i nie widzieliśmy,

gdzie nastąpił wybuch

– przeklinali swój los

turyści. Słychać było

strzały z karabinów

snodarskim, uważając je za bezpieczniej-

sze niż okupowany Krym, który stał się

na zestrzelenie kamikadze. – We wsi Archi- strefą zakazaną z powodu ukraińskiej

po-Osipowka trzy osoby zginęły po upad- blokady. Mimo to okolice Gelendżyka były

wielokrotnie celem ataków dronów. Rosyj- obejmuje 16-kondygnacyjny podziemny

osób zostało rannych – dodał. Ukraińskie scy turyści wyrażali oburzenie brakiem

W położonym na kliﬁe pałacu Puti-

na znajduje się drewniany tron, a wcze-

śniej mieściły się tam scena do striptizu

i pomieszczenie do tańca na rurze. Obiekt

Inny świadek: „Gdy parkowaliśmy,

widzieliśmy tłumy opuszczające plażę

i odjeżdżające samochody. Zadzwonił

znajomy i powiedział, że musimy uciekać,

ku szczątków drona. Trzynaście innych

kompleks, zbudowany w kliﬁe tak, aby

źródło sugerowało, że celem ataku mógł

być „prywatny ośrodek” dla rosyjskich

alarmów. „Żadnych syren. Nic nie zadzia- wytrzymać atak nuklearny.

łało” – mówił jeden z nich. Mer Aleksiej

bo rozbił się dron. Widzieliśmy mężczy- inżynierów z zakładów rakietowych NPO Bogodistow mówił, że ogłosił zagrożenie

znę z zakrwawionym ramieniem”. Maszynostrojenija. atakiem dronów, a dziesięć minut później

maszynowych, próbującej

chronić kurort przed

ŹRÓDŁO: KAZIMIERZ SIKORSKI, I.PL

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Kurierowe rozmowy

www.kuriergalicyjski.com

Poturzyca zapisana wierszem i rysunkiem

O niezwykłym albumie

z poturzyckich

polowań z MELANIĄ

DZIEDUSZYCKĄ

i URSZULĄ WENCKĄ

rozmawia

ANNA GORDIJEWSKA.

Anna Gordijewska: Melanio,

zacznijmy od samego albumu.

Czym właściwie są „Wspo-

mnienia z poturzyckich polo-

wań” i skąd wzięła się ta nie-

zwykła księga?

Melania Dzieduszycka: Album jest

oprawioną w skórę dzika księgą go-

ści Włodzimierza Dzieduszyckie-

go, który organizował bardzo znane

w Galicji polowania. Bycie zapro-

szonym do Poturzycy było wielkim

zaszczytem i z nadzieją czekano na

bilecik.

Melania Dzieduszycka jest ab-

solwentką polonistyki na Uni-

wersytecie Warszawskim. Jest

redaktorem strony interneto-

wej oraz wydawcą Biblioteki

Związku Rodowego Dziedu-

szyckich herbu Sas, a także

sekretarzem Stowarzyszenia

Związek Rodowy Dzieduszyc-

kich herbu Sas.

A.G.:

proszę opowiedzieć

o samej księdze.

M.D.: Księga powstawała w latach

1870–1896 w pałacu w Poturzycy.

Nie wiem, kto wpadł na pomysł, żeby

ją założyć. Ciekawe jest natomiast

to, czym ta księga z czasem się stała.

Znajduje się w niej mnóstwo rysun-

ków, bardzo często satyrycznych,

i karykatur autorstwa między in-

nymi Leopolda Starzeńskiego, Jana

Aleksandra Fredry, Michała Sozań-

skiego czy Franciszka Tepy. Pojawia

się tam też rysunek Henryka Sien-

kiewicza, który kilka razy gościł

w Poturzycy. Są tam również zabaw-

ne utwory wierszowane, z których

większość ma charakter satyryczny.

Teksty przeplatają się z rysunka-

mi i układają w opowieść nie tylko

o polowaniach, ale przede wszyst-

kim o ludziach kochających tradycję

i przyrodę i świadomie o nie dbają-

cych. . Wklejone do albumu okolicz-

nościowe rysunki i wiersze z czasem

zaczęły układać się w historię życia

towarzyskiego końca XIX wieku.

OKŁADKA ALBUMU „WSPOMNIENIA

Z POTURZYCKICH POLOWAŃ”

Urszula Wencka: Album, o którym

opowiada Melania, jest bardzo cie-

kawym obiektem. Można by po-

myśleć, że była to księga wyłożona

w holu pałacu w Poturzycy, do której

wpisywali się goście. Tymczasem

tak nie było. Album jest tak zwanym

albumem sztucznym. To określenie

oznacza książkę o wyglądzie albumu,

NA RYSUNKU: W. DZIEDUSZYCKI, W. ZONTAK, J. MATKOWSKI, Z. RIEGER, POLANOWSKI, S. SZEMBEK, A.

GOŁUCHOWSKI, T. KOWNACKI, T. DZIEDUSZYCKI, W. KRUSZEWSKI, A. LUBOMIRSKI, L. STARZEŃSKI, 1889

A.G.: Kiedy patrzy się na tę

księgę, można odnieść wraże-

nie, że jest ona czymś więcej niż

zwykłą księgą gości.

myśliwych o opiekę.

Pojawiają się lisy, zające

i ptaki z petycjami.

W wielu miejscach

okoliczności odnalazł go w Dziale A.G.: Teraz chciałabym poroz- która powstała już po wykonaniu po-

konserwacji. Ur- szczególnych prac. Najpierw na luź-

go później w książce Dzieduszyc- szulo, proszę opowiedzieć, nych kartkach, przez wiele lat, różni

M.D.: Zdecydowanie. Profesor Tade-

usz Budrewicz w artykule omawia-

jącym album poturzycki użył bardzo

ciekawego sformułowania – „pokot

wierszy”. Pokot to pojęcie ze słowni-

ka myśliwskiego, określające sposób

układania upolowanych zwierząt,

będący podsumowaniem polowa-

nia. Profesor wykorzystał je w od-

niesieniu do wierszy znajdujących

się w albumie, które były owocem

Sztuki Biblioteki Stefanyka. Opisał

mawiać

cy. Dzieje rodu oraz artykule „Łowy

poturzyckie”.

z jakim obiektem mamy tutaj do

czynienia.

rysownicy i karykaturzyści wyko-

nywali satyryczne rysunki i pisali

wierszyki. Dopiero później powstał

album – przypuszczalnie dzieło lo-

kalnego introligatora – oprawiony

w skórę, ze sztywnymi kartami, na

które naklejono rysunki. Naklejano

je w różnym czasie i różnymi klejami,

co z konserwatorskiego punktu wi-

dzenia ma ogromne znaczenie.

znajdziemy również

żarty z „pryncypała”,

jak był często nazywany

Włodzimierz, i jego

ornitologicznej pasji.

Poturzyca, dziś Potorycia (ukr. Поториця), położona nad Bu-

giem, w pobliżu Sokala, w XIX wieku była jednym z ważnych

miejsc związanych z rodziną Dzieduszyckich. To tutaj znajdował

się majątek Włodzimierza Dzieduszyckiego – przyrodnika, ko-

lekcjonera, mecenasa sztuki i działacza społecznego. Pałac w Po-

turzycy był nie tylko miejscem organizowania słynnych polo-

wań. Był przede wszystkim domem rodzinnym, miejscem pracy,

spotkań i życia towarzyskiego. Wokół Włodzimierza Dziedu-

szyckiego gromadzili się ziemianie i arystokraci, ale także ar-

tyści, pisarze, naukowcy i politycy. Różnorodność ich zainte-

resowań i charakter tych spotkań znalazły niezwykłe odbicie

w albumie „Wspomnienia z poturzyckich polowań”.

Album nie jest zwykłą księgą gości. Na jego kartach zachowa-

ły się rysunki, karykatury, akwarele, wiersze i żartobliwe wpisy

osób, które odwiedzały Poturzycę. Jednym z utworów jest „Wi-

wat Poturzyca”, opisujący przyjazd myśliwych, poturzycki dwór,

wspólny posiłek i wieczorne spotkanie. To bardzo dobrze poka-

zuje, że dla uczestników tych wydarzeń równie ważne jak samo

polowanie było to, co działo się przed nim i po nim. Poturzyca zo-

stała więc zapisana nie tylko w dokumentach rodzinnych i źró-

dłach historycznych, ale także w żartobliwych wierszach i ry-

sunkach jej gości.

A.G.: Chcemy też powiedzieć

i podsumowaniem spotkań towa- o losach tego albumu. Gdzie

rzyskich w Poturzycy. Bardzo podo- powstał, a później gdzie się

ba mi się to porównanie, rozszerzy- znajdował?

A.G.: Jakie problemy konser-

watorskie stwarza taki album?

U.W.: Album jest duży – ma format

mniej więcej A3, czyli jest dwukrot-

nie większy niż A4. Sama wielkość

i waga tego obiektu są wyzwaniem.

Bezpieczne przemieszczanie takiego

zabytku wymaga dużej ostrożności.

Album był często oglądany, co rów-

nież pozostawiło ślady. Skóra jest

w wielu miejscach przetarta. Osłabie-

niu uległo również miejsce połączenia

okładki z blokiem książki. Przy czę-

stym otwieraniu takie miejsca zawsze

się osłabiają. Poszczególne arkusiki –

wiersze, karykatury i rysunki – rów-

nież noszą ślady swojej wcześniejszej

historii. Niektóre były składane na

łabym je tylko do „pokotu wierszy

i rysunków”.

M.D.: Do początku XX wieku album

znajdował się jeszcze w pałacu w Po-

turzycy. Później być może traﬁł do

Muzeum Dzieduszyckich we Lwo-

wie przy ulicy Teatralnej 17. Do dzi-

siaj jest tam przechowywany inny

A.G.: Chcesz opisać te rysunki,

kilka przykładów?

M.D.: Włodzimierz Dzieduszycki,

podobnie jak wielu z jego gości, ak- album pt. „Dziennik łowiecki 1887”.

tywnie działał w Sejmie Galicyjskim Od II wojny światowej „Wspomnienia

na rzecz ochrony zwierząt i wprowa- z poturzyckich polowań” znajdują się

dzenia okresów ochronnych.

we Lwowskiej Bibliotece im. Wasyla

Stefanyka.

Na ślad albumu natrafił prof. Ka-

zimierz Karolczak, który w latach

90. XX wieku przyjeżdżał do Lwo-

W księdze znajduje

się wiele zabawnych

rysunków, na których

przedstawione są

Konserwacja, digitalizacja i publikacja albumu „Wspomnienia

z poturzyckich polowań” są możliwe dzięki doﬁnansowaniu ze

środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzą-

cych z Funduszu Promocji Kultury.

do książki

szyckich i , szczęśliwym zbiegiem

poszukiwaniu materiałów

rodzinie Dziedu-

zwierzęta proszące

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Kurierowe rozmowy

www.kuriergalicyjski.com

dwa, cztery czy osiem. Mają zabru-

dzenia, zagięcia i deformacje.

A.G.: A jak na stan albumu

wpłynęły materiały, których

używali artyści?

U.W.: To jest kolejny problem. Album

powstał w drugiej połowie XIX wie-

ku, kiedy do użycia wchodziły nowe

atramenty, tusze i media malarskie.

Pojawiły się między innymi wie-

lokolorowe atramenty anilinowe.

W momencie, kiedy były używane,

były niezwykle atrakcyjne – różowe,

ﬁoletowe, granatowe, zielone. Nie-

stety są one niestabilne w środowi-

sku wodnym.

Album z pewnością był w swojej hi-

storii przechowywany w nieodpo-

wiednich warunkach Prawdopo-

dobnie zdarzały się okresy zbyt dużej

wilgotności. Karty uległy pofałdo-

waniu, a cienkie kartki, na których

zapisano wierszyki i wykonano ry-

sunki, uległy deformacji. Są także

ślady brudnych rąk i wielokrotne-

go przeglądania. Czasem pojawiają

się plamy, być może po szlachetnych

trunkach.

WŁODZIMIERZ DZIEDUSZYCKI

i różnego rodzaju kleje. To spra-

wia, że album jest bardzo wyma-

gającym obiektem konserwator-

skim, ale jednocześnie właśnie ta

wielowarstwowość czyni go tak

interesującym.

A.G.: Czyli „Wspomnienia z po-

turzyckich polowań” są wła-

ściwie spotkaniem historii, li-

teratury, sztuki i historii życia

codziennego?

WŁODZIMIERZ DZIEDUSZYCKI NA RYSUNKU AUTORSTWA STEFANA OCZOSALSKIEGO WYKONANYM

ATRAMENTEM ANILINOWYM

A.G.: Czy konserwacja ma

M.D.: A później planowana jest pu- t. Są również strony , na które ni- pewnej wspólnoty ludzi – ich spo-

przywrócić albumowi pierwot- blikacja elektroniczna, w której znaj- czego nie wklejono. Album nie był

tkań, poczucia humoru, zaintereso-

wań, przyjaźni i sposobu patrzenia

M.D.: . Tak, to było wyjątkowo cie-

kawe i ważne spotkanie i dlatego

chcemy, żeby album był dostępny

cyfrowo. Oryginał musi być chro-

niony, ale jego treść powinna być

obecna w dyskursie naukowym .

ny wygląd?

U.W.: Jeszcze dwadzieścia lat temu taką

konserwację przeprowadzano inaczej.

dą się wszystkie zeskanowane karty .

Cały album będzie dostępny w formie

cyfrowej na stronach internetowych

całkowicie wypełniony. Niestety

nie wiemy dokładnie, jakie są stra- na świat. W tych rysunkach i wier-

ty, ponieważ album nigdy nie został

szczegółowo opisany. Kiedy prof.

szach widać, jak ze sobą rozmawiali,

jak żartowali, z kogo się śmiali i co

Album zostałby całkowicie rozmon- Biblioteki Stefanyka oraz Związku

towany, a każda kartka dokładnie

oczyszczona. Dzisiaj się tego nie robi,

ponieważ podczas takiego rozmon- zimierza Karolczaka

towania i późniejszego ponownego

zszycia traci się pewną autentyczność

obiektu. Stary zabytek ma prawo być

trochę pofałdowany, trochę nierówny.

Nie powinien natomiast być brudny,

Rodowego Dzieduszyckich. W publi- Karolczak traﬁł na niego w Biblio- ich interesowało. Możemy poznać

kacji znajdą się artykuły: prof. Ka- tece Stefanyka, tych rysunków już

nie tylko ludzi, którzy uczestniczyli

w polowaniach, ale również epokę,

w której żyli.

U.W.: Z punktu widzenia konser-

watora jest to również wyjątkowe

–

albumie

kontekście historycznym, prof.

Tadeusza Budrewicza – ujmujący go

tam nie było.

A.G.: A więc prawdziwym „tro-

feum” okazała się nie zdobycz

myśliwska, lecz pamięć utrwa-

lona na kartach albumu.

A.G.: Czy digitalizacja oznacza,

z perspektywy historyka literatu- że oryginalny album przestanie

ry, dr Larysy Kupczyńskiej – o lo- być udostępniany?

świadectwo tego, jak wiele różnych M.D.: Myślę, że właśnie tak można to

sach albumu w Bibliotece Stefanyka,

U.W.: Oryginał po konserwacji zo- materiałów i technik może zostać podsumować.

ponieważ zabrudzenia sprzyjają dal- oraz Lesi Dziendzieluk – o procesie

stanie umieszczony w odpowiednim

pudełku i odłożony na półkę. Nato- Mamy papier, skórę, ołówek, tusz,

miast dzięki digitalizacji treść – za- atramenty, akwarele, rękopisy rozmowę!

równo teksty, jak i rysunki – będzie

dostępna dla badaczy, studentów

i każdego zainteresowanego. Jeśli

pojawi się naukowiec, który będzie

potrzebował zbadać ﬁzyczny obiekt

– na przykład technologię wykona-

połączonych

jednym obiekcie.

szym uszkodzeniom. Nie powinien

być też podarty czy naddarty.

konserwacji.

A.G.: Dziękuję serdecznie za

Przed konserwatorem stanęło więc

bardzo trudne zadanie. Każdy ry-

sunek i każdy wierszyk trzeba było

zbadać pod kątem rozpuszczalno-

ści zastosowanych mediów. To jest

powolny proces. Sprawdza się, czy

przy dotknięciu nawilżonym narzę-

dziem ołówek albo atrament pozo-

stawia ślad. Niestety w większości

przypadków media są niestabilne,

więc wykluczone jest oczyszczanie

na mokro.

Ważną częścią

publikacji będą

biogramy około

sześćdziesięciu osób,

które pojawiają się

na kartach albumu

oraz transkrypcja

znajdujących się

w albumie tekstów.

nia rysunków, grubość papieru czy

znaki wodne – będzie istniała moż-

liwość kontaktu z oryginałem.

A.G.: Można więc powiedzieć,

że konserwacja nie tylko chro-

ni sam przedmiot, ale także po-

zwala uratować pamięć o pew-

nym świecie?

A.G.: A ile właściwie jest stron

w tym albumie?

U.W.: Osiemdziesiąt trzy karty, czyli

A.G.: Co stanie się z albumem po

zakończeniu konserwacji?

U.W.: Projekt zakłada, że zasadni- sto sześćdziesiąt sześć stron. Nie- M.D.: Tak. I chyba właśnie to jest

cza konserwacja zakończy się wraz stety część rysunków zaginęła, więc tym projekcie najważniejsze.

z wykonaniem cyfrowej dokumenta- na niektórych stronach zobaczymy To nie jest wyłącznie zapis polo-

cji. Album zostanie zdigitalizowany. tylko ślady po utraconych pracach wań w Poturzycy. To zapis historii

URSZULA WENCKA (OD LEWEJ) I ŁESIA DZIENDZIELUK

W PRACOWNI KONSERWATORSKIEJ, LWÓW LIPIEC 2026

Urszula Wencka jest absolwentką Uniwersytetu Wrocławskiego

(magisteria z prawa i historii sztuki) oraz Uniwersytetu w Lincoln

w Wielkiej Brytanii (konserwacja obiektów historycznych). Od 16

lat pracuje w Dziale Konserwacji Zakładu Narodowego im. Osso-

lińskich jako starszy konserwator. Jej wielką pasją są stare druki,

a zwłaszcza konserwacja rękopisów, rysunków oraz graﬁk. Spra-

wuje nadzór konserwatorski nad projektem konserwacji albumu

„Wspomnienia z poturzyckich polowań”.

WŁODZIMIERZ DZIEDUSZYCKI, RYS. M. SOZAŃSKI, 1896

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Z przedwojennej prasy

www.kuriergalicyjski.com

Lato w pełni w „Gazecie Lwowskiej”

Lato trwa nadal,

3 sierpnia „Gazeta Lwowska”

umieściła nekrolog Jana Ka-

sprowicza i uzupełniła go ży-

ciorysem poety:

a w gazetach puchy.

„Gazeta Lwowska”

znajduje zawsze czym

przyciągnąć czytelnika.

Po zgonie Wielkiego Poety

Prezydent Rzeczplj. wysłał

wczoraj na ręce p. Kasprowi-

czowej kondolencję, dalej wy-

słali kondolencje Marsz. Pił-

sudski, komisarz rządu miasta

Warszawy oraz cały szereg in-

stytucji i klubów parlamentar-

nych. Z Warszawy wyjeżdża

na pogrzeb Kasprowicza wielu

przedstawicieli nauki, sztuki

oraz delegaci rządu.

OPRACOWAŁ

KRZYSZTOF SZYMAŃSKI

ak rozliczano się z twór-

cami zwycięstwa w 1920

Generałowie pod sądem

Akt oskarżenia przeciw gen.

Malczewskiemu został, już, jak

wiadomo, wręczony oskar-

żonemu. W sprawie gen. Roz-

wadowskiego śledztwo zo-

stało przez sędziego śledczego

ukończone, a akta odeszły do

prokuratora, który w najbliż-

szym czasie przygotuje akt

oskarżenia. Natomiast śledz-

two przeciw gen. Żymirskie-

Syndykat dziennikarzy pol-

skich wysłał nast. depeszę:

„Syndykat

Dziennikarzy

Polskich we Lwowie łączy się

w głębokim bólu z całym na-

rodem polskim po zgonie naj-

większego poety współczesnej

Polski, członka honorowego

naszego stowarzyszenia i prze-

syła Ci Pani wyrazy gorącego

współczucia. Podp.: Zygmunt

Fryluig, prezes, Wł. Szendero-

wicz, sekretarz”.

Prezes Rady Ministrów dr.

Bartel przesłał pani Kasprowi-

czowej następujący telegram:

„Przejęty do głębi śmiercią

ś.p. Męża Pani, boleje cały naród

polski, wyrażam Pani imieniem

Rządu i własnem najgłębszy żal

i współczucie. Podp. Bartel.”.

W Zakopanem zawiązał się

kom. obyw. dla urządzenia po-

grzebu śp. Jana Kasprowicza.

GENERAŁOWIE WŁODZIMIERZ ZAGÓRSKI (OD LEWEJ), WŁADYSŁAW SIKORSKI I TADEUSZ

ROZWADOWSKI, 1925 R. PRZEŻYĆ UDAŁO SIĘ TYLKO SIKORSKIEMU

mu, Zagórskiemu

skiemu dotychczas nie zostało

ukończone.

Jaźwiń-

przedstawiciel ﬁrmy p. Cza-

praśnikow i uznał ją zgodną

z opinią naszych ekspertów,

za nieodpowiednią. Z wyniku

ekspertyzy wyłoniły się po-

ważne wątpliwości co do ja-

kości jeszcze innych partji su-

rowca, dostarczonego przez

powyższą ﬁrmę. Rozstrzygnię-

cie nastąpi dopiero po prze-

klasowaniu odnośnych partji

i ewentualnej próbnej przerób-

ce, co w rezultacie zadecyduje

o tem, czy monopol tytoniowy

ma te surowce zatrzymać, na-

„Gazeta Lwowska” informuje

jak rząd wspiera nasze miasto

w robotach publicznych:

Pieniądze dla Lwowa

Województwo komuniku-

je: Ministerstwo robót publicz-

nych asygnowało gminie m.

Lwowa 80.000 zł. tytułem dal-

szej raty pożyczki przyznanej jej

przez Radę Ministrów w wyso-

kości 600.000 zł. na roboty in-

westycyjne, celem zatrudnienia

bezrobotnych.

turalnie przy odpowiedniem

obniżeniu cen, czy też należy

je odrzucić i pozostawić ﬁrmie

do dyspozycji, nie obawiając się

Komitet urzęduje

Tow. Tatrzańskiego, Krupów-

przeciągłym głosem wzywała ki, telef. Nr. 39. Kom. ustalił, że

biurach

SKUTKI POWODZI W MIEJSCOWOŚCI PODGÓRZYNA

wioząc 460 osób. Rozszalała

wichura rzucała statkiem tak

Kwota ta zostanie już przez

Urząd wojewódzki przekazana wyników procesu, który nie- dalece, że komendant statku

pomocy. Na szczęście działo się

to w pobliżu portu wojennego

pogrzeb dobędzie się we środę 4

sierpnia, o godz. 9 rano.

Magistratowi m. Lwowa, który

będzie w dalszym ciągu prowa-

dził rozpoczęte z fundszów tej

pożyczki roboty.

wątpliwie z tego wyniknie.

w obawie przed niebezpieczeń- w Modlinie, który zorganizo-

W pierwszej połowie sierp- stwem kazał zawinąć do portu

nia odbędzie się eksperty- modlińskiego i gdy się nieco

za około 700.000 kg. surow- uspokoiło, parowiec wypłynął

ca tytoniowego dostarczonego z powrotem na Wisłę, jednak

przez ﬁrmę uprzywilejowaną

w ostatnich czasach.

wał natychmiast pomoc.

„Gazeta Lwowska”

Pogotowie wojskowe za- przypomniała życiorys

stało cały spód okrętu zalany

wodą. Wielu z pasażerów ra-

towało się, usiłując płynąć do

poety…

Kasprowicz Jan urodził się

12. grudnia 1860 r. w Szym-

O tym z jakiego tytoniu pro-

dukowano papierosy musiał

zdecydować premier Bartel…

wichura wzmogła się do tego

stopnia, iż fale rzuciły stat- brzegu. Dzięki energicznej po- borzu na Kujawach. Zmarł 1.

kiem o ﬁlary mostu. Dno stat- mocy wszyscy zostali urato- Sierpnia 1926 w Poroninie. Do

W letnie upały nawet na rze- ku zostało uszkodzone w trzech

wani, gdy ostatni pasażerowie

opuszczali statek, w 10 minut

gimnazjum uczęszczał w In-

nowrocławiu, Opolu, Racibo-

rzu i Poznaniu. Studja wyższe

odbywał w Lipsku, Wrocławiu

i Lwowie. Od r. 1888 praco-

wał w redakcjach dzienników

Jaki tytoń palimy

ce nie może być bezpiecznie.

miejscach tak dalece, że woda

wdzierała się do kajut, w któ- potem tył statku schował się

rych spali pasażerowie. Zało- pod wodę.

Z inicjatywy p. Premjera Bar-

tla odbyła się w związku z nie-

domaganiami monopolu tyto-

niowego ekspertyza jakościowa

Katastrofa statku na Wiśle

Na Wiśle pod Modlinem

ga składająca się zaledwie z 3

Straty są olbrzymie. Zostało

zniszczonych 140 kanap, łóżek,

wydarzyła się straszna kata- osób nie zdawała sobie sprawy

wytworów

tytoniowych. strofa. Statek pasażerski „Sta- z niebezpieczeństwa i dopiero,

ostatnich czasach włoska nisław” wyjechał z Warszawy, gdy statek począł tonąć, syrena

ﬁrma uprzywilejowana „Cocie-

te Comerziale di Tabacci Luga-

no” dostarczyła surowca tyto-

niowego, nie odpowiadającego

warunkom umowy. Na podsta-

wie wyników jakościowej eks-

pertyzy tych surowców przez

komisję, złożoną z fachowych

urzędników monopolu tytonio-

wego, która po stosownem zba-

daniu odnośnych partji surowca

pozostawiła surowiec dostar-

czony do dyspozycii ﬁrmie,

obowiązkiem wywiezienia

go do dnia 15. bm. poza grani-

ce Polski. Są to dwie partje su-

rowca, a mianowicie „Pander-

ma” i „Chouen” w ilości ogólnej

73.797,5 kg. Co do tych dwóch

partji odrzucenie ich jest deﬁni-

tywne, a pertraktacje na temat

ich przyjęcia są wykluczone.

Odrzuconą partję surowca,

„Panderma” oglądał fachowy

TAKIE STATKI PASAŻERSKIE KURSOWAŁY PO WIŚLE

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Z przedwojennej prasy

www.kuriergalicyjski.com

porządku wyruszyły: Krzyż,

orkiestra wojskowa, hufiec

związku górali „Sokół zako-

piański”, delegacje organiza-

cji społecznych i kulturalnych,

miejscowych i ogólnopolskich

z wieńcami. Dalej kroczyły de-

legacje Uniwersytetów, Aka-

demji Umiejętności, Uniwersytet

lwowski, duchowieństwo i t. p.

Zwłoki wieziono na wozie

ubranym zielenią. Koło wozu

12 górali w ciemnych tuchach

z pochodniami, następnie ro-

dzina, przedstawiciele Rządu,

delegacja Senatu i Sejmu, przy-

jaciele oraz publiczność. Pochód

przeszedł ul. Chramcówki, Ko-

ściuszki do kościoła paraﬁal-

nego, gdzie odbyło się nabożeń-

stwo żałobne, odprawione przez

ks. Proboszcza Toboniaka. Pod-

czas nabożeństwa grał na orga-

nach Petri.

miejscowości.

Kompetentne

czynniki z radcą Woj. Prezent-

kiewiczem wydały odpowied-

nie zarządzenia. W niedzielę

przez cały dzień usuwano plony

z pól, przyczem nie obeszło się

bez tragicznych scen. Szkody

znaczne, obecnie nie dadzą się

ustalić.

Rubryka „Co dzień niesie”

informuje o…

Walce z muchami

w Warszawie…

Komisarjat rządu na m. War-

szawę wydał rozporządzenie,

aby do 1. października wszyst-

kie okna w kuchniach, restau-

racjach, cukierniach, jadło-

dajniach i mleczarniach były

natychmiast osłonięte ramami,

obciągniętemi gęstą siatką. Za-

rządzenie to pozostaje w związ-

ku z walką z muchami.

ZAMIAST WALCZYĆ Z CYGANAMI, LEPIEJ NAUCZYĆ ICH CZEGOŚ POŻYTECZNEGO – NAUKA CYGAŃSKICH

DZIECI GRY NA SKRZYPCACH

Po skończonem nabożeń-

stwie trumnę wyniesiono przed

kościół i wystawiono na pod-

jum, poczem wygłosili szereg

oraz…

3. Poeta chce być pochowa-

ny na Harendzie, gdzie ma być

godziną wzrasta. Wszystkie

dorzecza Wisły również do tego

przerwana. Stan wody na Wiśle

w Krakowie wynosi 224 cm. po- …Walce z Cyganami

mów przedstawiciele Rządu, zbudowana kapliczka z napisem stopnia wezbrały, że w wielu nad normalny poziom.

Związku literatów i Uniwersy- ułożonym przez niego samego; miejscowościach musiano uciec Donoszą o wylewie Skawy,

w Warszawie

Niedaleko dworca wileń-

tetu lwowskiego. Po skończo-

nych przemówieniach literaci

zanieśli trumnę na ramionach i spodziewa się, że Opatrzność

na stary cmentarz. Zwłoki tym- po chrześcijańsku umrzeć mu

czasem spoczęły w grobowcu

rodziny Dłuskich.

Lato 1926 r. to nie tylko wa-

Opublikowano również Te- kacje i słońce. Po upałach nade-

stament śp. Jana Kasprowicza.

Jak donoszą z Zakopanego,

otwarto tam testament śp. Jana

Kasprowicza, datowany 5. paź-

dziernika r. 1925.

4. Poeta pisze, że całe życie

uważał się za chrześcijanina

się do pogotowia wojskowego, która wylała na szerokiej prze- skiego kilka rodzin cygańskich

które udziela ludności pomocy strzeni, przyczem pod Zembrzy- obrało sobie tymczasową sie-

w wywożeniu rzeczy. Z Zako- cami zniszczone zostały na ol- dzibę. Awanturnicy warszaw-

panego donoszą, że w powiecie brzymiej połaci wszystkie plony. scy urządzili napad na śpiących

Nowotarskim klęska powodzi Również Soła wystąpiła z brze- cyganów, przy pomocy nożów

zwiększa się z godziny na go- gów. Szereg mostów zerwanych. i rewolwerów. Cyganie rzucili

dzinę. W samem Zakopanem Z Krakowa wyjechały ra- się na napastników i rozpoczę-

wylała rzeczka Gubałówka, po- townicze oddziały wojskowe na ła się krwawa walka, zakoń-

rywając kilka zabudowań. pontonach celem niesienia po- czona obrabowaniem cyganów.

Z Krakowa donoszą o olbrzy- mocy zagrożonej ludności. Tak- Zabrano im starodawne dukaty,

pozwoli.

szło ochłodzenie, a z nim…

Katastrofalna powódź

Z różnych stron kraju nad- kie wyrządziła trwająca od kilku

chodzą do Warszawy wia- dni ulewa. Onegdaj wieczorem

mich powodziach i szkodach, ja- że Raba wystąpiła z brzegów

około tysiąc złotych gotówką

i zagraża miejscowości kąpie- i trochę kosztowności. Naczel-

lowej Rabce. Na drodze od My- nik bandy cygańskiej pocho-

1. Cały majątek na Harendzie

podzielony na trzy równe czę- wach, zwłaszcza rzek górskich.

ści: między żonę i obie córki;

2 Biblioteka według uznania

żony do jej dyspozycji oddana;

domości o gwałtownych ule- wody Wisły wystąpiły z brze- ślenic do Gdowa cała przestrzeń

gów w Dębnikach i Ludwiko- stoi pod wodą.

Najwięcej niebezpieczeństwa wie oraz w powiecie Chrzanow- Wskutek ulewnych desz-

przedstawia Wisła pod Krako- skim, gdzie musiano z kilku wsi czów woda wyszła z koryta

dzi z Grecji, jak również i jego

rodzina.

Została zachowana

oryginalna pisownia

wem, gdzie stan wody z każdą

usunąć ludność. Komunikacja Sanu, zalewając niżej położone

Ukraina odzyskuje terytorium,

a generałowie boją się mówić

prawdę Władimirowi Putinowi

List do redakcji

Stanisław Tokarski – aptekarz

– Jeśli porównywać szybkość

posuwania się rosyjskiej

armii (na froncie) z tym, co

było rok temu albo wcześniej,

to zmniejszyła się blisko

dziesięciokrotnie. Albo

i więcej. W gruncie rzeczy,

na kierunku Konstantyniwki

i Łymanu niszczone są

strategiczne zasoby (rosyjskiej

armii) – sądzi ukraiński

analityk wojskowy Pawło

Łakiczuk.

– Ukraińcy wygrywają. Co ważniej-

sze, wiedzą o tym – opisuje z kolei amery-

kańska analityczka Leslie Shedd z Atlan-

tic Council swoje wrażenia z podróży na

południe kraju, w pobliżu frontu. Jej uwa-

ga nie dotyczy jednak obwodu doniec-

kiego, lecz zaporoskich stepów. W oko-

licach Orechowa i Hulajpola ukraińskie

oddziały posuwają się do przodu. Trudno

jednak zorientować się, jak tam wygląda

sytuacja, bowiem ukraiński sztab gene-

ralny wywarł presję na najważniejsze

niezależne grupy analityczne, by nie po-

dawały dokładnego położenia wojsk.

Rosyjska armia sunie naprzód, lecz

Ukraina cały czas się broni. Nie ma

mowy o jakimkolwiek załamaniu (czy

Oﬁarą tych zabiegów padli Rosjanie,

uważnie obserwujący takie informacje

z ukraińskiej strony. „Posłali nas na

nawet przełamaniu) frontu. Ale Rosja- zwiad do wioski, ale cztery kilometry

nie nadal chcą podbić ostatnią doniecką

aglomerację utrzymywaną przez Ukra-

inę (Słowiańsk i Kramatorsk), nie wia-

domo tylko kiedy i jakim wysiłkiem.

Początkowo zachodni analitycy mówi-

li, że uda im się to do jesieni, teraz nie są

pewni, czy Putin zdobędzie je nawet do

końca roku.

„Oczywiście Putin wciąż zdaje się

wierzyć, że jego armia zdoła przejąć

pełną kontrolę nad obwodem doniec-

kim, ale jego generałowie wciąż oba-

przed nią wpadliśmy na wroga, nikt się

go tam nie spodziewał. Nasi dowódcy

uważali, że są znacznie dalej, aż za wio-

ską” – skarżyli się w internecie.

– Już pod dowództwem (nowego sze-

fa sztabu generalnego) Mychajły Drapa-

tego przesunęliśmy się tam na jakieś 25

kilometrów. Na obecnym etapie wojny

to bardzo duża odległość. W ciągu lipca

wyzwoliliśmy tyle terytoriów (w obwo-

dzie zaporoskim i dniepropietrowskim –

red.), ile wrogowi udało się podbić. Mamy

Stanisław Tokarski urodził się

w 1874 roku. Po uzyskaniu świadectwa

dojrzałości studiował farmację na Wy- światowej nie ustalono. Na uwagę za-

dziale Medycznym Carskiego Uniwer- sługuje fakt, że nazwisko Stanisław To-

Jakie były losy Stanisława To-

karskiego po wybuchu drugiej wojny

Kopytowskiego i S-ki, Nowy Świat 47,

1910, s. 216.

3. Miejska Biblioteka Publicz-

na imienia Augusta Cieszkowskiego

w Wegrowie. Historia.

4. Urzędowy spis lekarzy i innych.

Cz. III Farmaceuci, s. 85.

5. Węgrów. Dom Gdański. Pocztów-

ka. Biblioteka Cyfrowa Wojewódzkiej

Biblioteki Publicznej im. Hieronima

Łopacińskiego w Lublinie.

sytetu Moskiewskiego. Po ukończeniu

studiów w 1901 roku uzyskał dyplom

prowizora farmacji.

Stanisław i Janina Tokarscy kupili

w 1907 roku Dom Gdański w Węgro-

wie. W 1910 roku Stanisław Tokarski

został właścicielem apteki w Węgro-

wie w Domu Gdańskim zlokalizowanej

w Rynku nr 26. Aptekę prowadził do

1939 roku włącznie.

karski nie widnieje w spisach farma-

ceutów w Polsce po 1939 roku.

Źródła:

1. Kalendarze Farmaceutyczne

Franciszka Heroda

Warszawa.

lat 1921–1939

wiają się konsekwencji powiedzenia z nimi taki parytet, a mierzy się on 25-30

mu, że jest to niemożliwe” – napisał

w anglojęzycznym „Kyiv Independent”

były premier Szwecji Carl Bildt.

kilometrami – mówi ukraiński ekspert

Ołeksij Hetman.

2. Księga adresowa Królestwa Pol-

skiego na rok 1910. P. Kiel i J. Rolbiecki.

Warszawa Drukarnia Artystyczna K.

BOŻENA SAWICKA-WIŚNIEWSKA

RYSZARD WIŚNIEWSKI

ŹRÓDŁO: RP.PL

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Kazimierz Wierzyński o przedwojennej

i powstańczej Warszawie

1 sierpnia jest miesiącem

pamięci o Powstaniu

i świata. Także humoru. Pisane są z jednej

strony tradycyjnym językiem literackim,

z drugiej pełne są kolokwializmów, nowo-

Warszawskim. Bohaterski

zryw stolicy trwał 63 dni od

1sierpnia do 2 października.

W godzinie „W”, o godzinie

17:00 przypominają o nim

we wszystkich miastach

i wioskach Polski sygnały

alarmowe. Zatrzymują się

w milczeniu przechodnie,

by oddać hołd uczestnikom

tamtych wydarzeń. Stają

samochody, inne pojazdy. Tego

dnia na ulicach, na gmachach

publicznych i prywatnych

domach pojawiają się ﬂagi

narodowe. Ulicami stolicy

przechodzi wielotysięczny

tłum z pieśniami, okrzykami

„Chwała Bohaterom!”.

czesne przez ukazanie dynamiki ruchu,

odczuć, wydarzeń. Ukazanie tego tomiku

zbiegło się z wybuchem radości i dumy

w kraju po odzyskaniu niepodległości.

Książka bardzo skromnie wydana w wy-

dawnictwie Jakuba Mortkowicza została

przyjęta wyjątkowo dobrze, wręcz entu-

zjastycznie przez czytelników, szczególnie

przez młode pokolenie. Rozeszła się bły-

skawicznie, a później miała jeszcze trzy

wydania w dużych jak na ówczesne wa-

runki nakładach. Wśród wielu świetnych

utworów, jakie znajdujemy w „Wiośnie

i winie” zwraca uwagę utwór „Aleje Ujaz-

dowskie, niedzielne popołudnie” najlepiej

chyba ukazujący ulicę i obyczajowość

KAZIMIERZ WIERZYŃSKI

niepodległości, przygotowanie wojskowe.

Tuż po wybuchu I wojny światowej zna-

lazł się w ochotniczej formacji wojskowej

Legion Wschodni, której dowódcą był

generał Józef Haller. Po jej rozwiązaniu

przez władze zaborcze i wcieleniu go do

armii austriackiej dostał się w czasie walk

w 1915 roku do niewoli rosyjskiej. Stamtąd

został deportowany do obozu jenieckiego

w Riazaniu w głębi Rosji. Po trzech latach

niewoli zbiegł stamtąd i ukrywał się w Ki-

jowie pod zmienionym nazwiskiem Wąso-

wicz. Tam wierny swym ideałom wstąpił

do Polskiej Organizacji Wojskowej, zbroj-

nej organizacji utworzonej w sierpniu 1914

roku w Warszawie z inicjatywy Józefa

Piłsudskiego, której celem była walka

z carską Rosją, a później także z niemiec-

kimi i austriackimi zaborcami. Odbywał

wówczas kolejne szkolenia wojskowe,

które organizował Leopold Lis-Kula, bli-

ski współpracownik Józefa Piłsudskiego.

Jesienią 1918 roku, właśnie gdy Polska

odzyskiwała niepodległość Wierzyński

przedostał się do stolicy. Od razu włączył

się w budowanie życia artystycznego

Warszawy jako współpracownik pisma

akademickiego „Pro arte et Studio”, także

współpracę z „Gazeta Polską”, gdzie ogła- stolicy tuż po odzyskaniu niepodległości.

szał recenzje teatralne i literackie. Od lat

Przytoczę choćby początkowy, ale jakże

szkolnych interesował się sportem, szcze- wymowny, fragment tego utworu:

gólnie piłką nożną, i w latach 1926 –1931

A wieczorem na Placu Józefa

Piłsudskiego dziesiątki

tysięcy mieszkańców stolicy

witają z wielkim szacunkiem

i oklaskami Powstańców,

tych nielicznych już, którzy

jeszcze żyją. Ogromne tłumy,

razem z artystami na scenie,

śpiewają powstańcze pieśni.

Spotkanie i wielogodzinny,

poruszający, a zarazem

redagował z ogromnym powodzeniem Aleje Ujazdowskie – niedzielne popołudnie,

„Przegląd Sportowy”, który to dziennik

uratował przed upadkiem, zmieniał jego

Koniec września – już wiecie ? – tak, jak

wtedy bywa:

szatę graﬁczną, zespół redaktorski, a póź- Bez troski i niebiesko, tak ciepło i cudnie,

niej jego nakład zwiększył się kilkakrot- Że dusza się zanosi od słońca szczęśliwa

nie. Zespół zaczął tworzyć atrakcyjny

język dziennikarstwa sportowego. Przed

kioskami ustawiały się po „Przegląd Spor-

towy” kolejki. Z kolei W latach 1931–1932

redagował również tygodnik„Kultura”.

(…).

Barwny i ogromnie interesujący opis

Warszawy z okresu dwudziestolecia mię-

dzywojennego można też znaleźć w „Pa-

jednoczący wszystkie serca

koncert organizuje Muzeum

Powstania Warszawskiego,

które w sierpniu przeżywa

wielki najazd zwiedzających.

Tych pieśni powstańczych,

jakże różnych, zagrzewających

do walki, okolicznościowych,

reﬂeksyjnych, jest bardzo

wiele. Autorzy ich są często

bezimienni. Wiele melodii

powstało też do wierszy

Przede wszystkim jednak tworzył zna- miętniku poety”. To wyjątkowe i obszerne

komite wiersze, które ukazywały się za- dzieło początkowo powstało jako zbiór

równo w prasie literackiej jak i w kolejnych

jego tomach poezji. Każdy z nich doczekał

się przychylnych recenzji i zdobywał mu

uznanie czytelników. Nieprzypadkowo

radiowych gawęd wygłoszonych przez

Wierzyńskiego w Rozgłośni Radia Wolna

Europa, które poeta nagrywał dla słucha-

czy w kraju od połowy lat pięćdziesiątych.

w tamtych latach wyróżniony został m.in.: Pierwsze wydanie książkowe „Pamiętnika

nagrodą literacką Polskiego Towarzystwa poety” ukazało się w Warszawie dopiero

Wydawców (1925). Wielkim jego sukce- w 1991 r. w opracowaniu Pawła Kądzieli,

sem był złoty medal 1928 w konkursie

literackim IX Olimpiady w Amsterdamie

za świetny tom poezji „Laur olimpijski”,

niezwykle zasłużonego dla edycji dzieł Wie-

rzyńskiego, także dla późniejszego wydania

w Państwowym Instytucie Wydawniczym

wybitnych czy znanych

w Bernie w polskim poselstwie w biurze

poetów: Krzysztofa Kamila

Baczyńskiego, Tadeusza

Gajcego, Władysława

jako uczestnik spotkań poetyckich w słyn- prasowym, oraz do Francji. Po roku powró- zawierający chyba w ogóle najciekawsze dwutomowej edycji „Poezji zebranych”,

nej dziś kawiarni poetyckiej „Pod Picado- cił do kraju i osiadł na stałe w Warszawie.

w kraju utwory poświęcone olimpiadzie.

Przez cały okres dwudziestolecia między- W 1936 został uhonorowany Państwową

z 2011 roku i dotychczas najpełniejszej, jeśli

chodzi o dorobek twórczy autora „Wolności

wojennego mieszkał w stolicy i był nie- Nagrodą Literacką Ministra Wyznań Reli- tragicznej”. Właśnie na stronach „Pamięt-

zwykle aktywny twórczo. Warszawa stała gijnych i Oświecenia Publicznego. W stycz- nika poety”, można dziś znaleźć prawdzi-

rem”. Ale wkrótce, gdy doszło do wybuchu

wojny polsko-bolszewickiej wziął w niej

udział. Był bowiem w latach 1919–1921

oﬁcerem do spraw propagandy w Wojsku

Polskim. Pracował w Biurze Prasowym

Naczelnego Dowództwa. W czasie marszu

Bojarskiego, Krystyny

Krahelskiej, Stanisława

się świadkiem jego pracy redaktorskiej, niu 1938 roku został członkiem Polskiej

poetyckiej, była także miejscem jego naj- Akademii Literatury. Prowadził w stolicy

większych sukcesów literackich. Wszedł barwne życie towarzyskie, obﬁtujące

wie fascynujący obraz ówczesnej stolicy,

barwnej, pięknie się rozwijającej. O świet-

nym życiu artystycznym i literackim, o cie-

kawych, niekiedy wybitnych postaciach.

Wprawdzie Warszawa nie jest w tym dziele

opisana w sposób systematyczny, nie jest to

bowiem rodzaj kroniki miasta, ale podczas

Kiewlewicza, wielu innych.

MARIUSZ OLBROMSKI

wojsk polskich oraz ukraińskich atama- w skład najsłynniejszej wówczas w Polsce

Właśnie w sierpniu trzeba też przy- na Semena Petlury na Kijów redagował Grupy Poetyckiej Skamander, którą współ-

pomnieć świetną twórczość Kazimierza

Wierzyńskiego, bo w niej w sposób różno- w Równem, w niezwykle trudnych wa- bywający szybko popularność: Jan Lechoń,

w wiele niezwykłych wydarzeń.

To właśnie Warszawa, obok wielu

wraz ze współpracownikami ukraińskimi tworzyli wybitni, młodzi jak on poeci, zdo- utworów poświęconych jego rodzinnym

stronom, jego „małej ojczyźnie” stała

rodny, barwny, a także przejmujący przed- runkach frontowych „Ukraińskie Słowo”. Julian Tuwim, Jarosław Iwaszkiewicz, Kazi- się ważnym motywem jego twórczo- lektury tego działu na jego kartach odnajdu-

stawiona została Warszawa okresu dwu- A po wkroczeniu obu sprzymierzonych

dziestolecia międzywojennego, a później wojsk do stolicy Ukrainy zaczął wydawać

czasu Powstania Warszawskiego. Wie- „Dziennik Kijowski”. W czasie odwrotu

miera Iłłakowiczówna, Stanisław Baliński.

Stale współpracował z miesięcznikiem

„Skamander”, a później z „Wiadomościami

ści. W jego debiutanckim tomie „Wiosna

i wino”, który ukazał się w Warszawie już

w 1919, a którego publikacji patronował skim, teatralnym, opis mieszkań, ulic i wie-

jemy wspomnienia o wybitnych postaciach,

spotkaniach literackich, życiu towarzy-

rzyński był poetą uwrażliwionym na wy- i podczas Bitwy Warszawskiej pełnił z od- Literackimi”, najciekawszym periodykiem

uwielbiany przez Wierzyńskiego lwowski

lu różnorodnych ówczesnych wydarzeń.

To cały barwny kalejdoskop, tym bardziej

darzenia historyczne; poetą niezłomnym, daniem powierzone mu niezwykle istotne

wiernym Polsce od wczesnych lat szkol- zadania prasowo-propagandowe w celu

literacko-artystycznym w kraju. Na jego mistrz Leopold Staﬀ, wybrzmiewają pełne

łamach ogłaszał znakomite wiersze i licz- radości i optymizmu tony. Wiersze są peł- cenny, że tamtej Warszawy, zarówno jeśli

nych, aż do śmierci na emigracji. Talent

literacki łączył z gorącym patriotyzmem.

Przyszedł na świat 27 sierpnia 1894

w Drohobyczu w rodzinie kolejarskiej.

Uczył się w rodzinnym mieście, a później

podtrzymania ducha bojowego żołnierzy, ne artykuły. Już od 1924 podejmował też

mieszkańców Warszawy. Zapobiegał sku-

tecznie propagandzie bolszewickiej.

Te przeżycia wojenne stały się póź-

niej inspiracją do powstania szeregu jego

ne młodzieńczej radości, aﬁrmacji życia

chodzi o jej piękno, elegancję i obyczaje już

nie ma.

Zupełnie inny obraz stolicy znajdujemy

w wojennej i powojennej twórczości Wie-

rzyńskiego. Trzeba wspomnieć, że poeta

został we wrześniu 1939 roku ewakuowa-

ny wraz z zespołem redakcyjnym „Gazety

Polskiej” do Lwowa. Później przedostał

się do Francji, a po napadzie hitlerowskim

i po klęsce Francji udało mu się z trudem

dotrzeć przez Portugalię i Brazylię do Sta-

nów Zjednoczonych. Nie wrócił nigdy do

kraju, do PRL-u, tak jak choćby inni jego

przyjaciele z Grupy Poetyckiej Skamander:

Jan Lechoń, Julian Tuwim, którzy mieli jed-

nak jakieś złudzenia dotyczące możliwości

prowadzenia twórczego i wolnego życia

w PRL-u. Wierzyński do końca życia pozo-

stał na emigracji i stał się jedną z czoło-

wych postaci świata kultury polskiej poza

gdy ojciec zmieniał miejsce pracy, w Chy- utworów odnoszących się do tych wyda-

rowie i w Stryju, gdzie uzyskał maturę

w tamtejszym gimnazjum klasycznym.

Następnie przez rok studiował na Uniwer-

sytecie Jagiellońskim na Wydziale Filozo- Poszli nasi chłopcy w polskim wojsku

ﬁcznym zarówno polonistykę, romanisty- służyć,

kę jak i ﬁlozoﬁę, po czym przeniósł się do

Wiednia, gdzie na tamtejszym uniwersyte- Hej, hej, komendancie, miły wodzu nasz.

cie zgłębiał wiedzę w zakresie slawistyki

i germanistyki. Ale już w tamtych latach

rzeń. Takich jak choćby „Piosenka ukraiń-

ska” z tomu „Wolność tragiczna”:

Poszli śmierć okrutną jeszcze raz powtórzyć.

Położyli głowy i widzą jak płynie

Wielki w górze księżyc, duch na Ukrainie,

nauki brał udział w ruchu niepodległo- Zasnąć nie pozwala, świeci prosto w twarz.

ściowym. Był członkiem Polskich Drużyn

Strzeleckich, a także organizacji młodzie-

żowej Zarzewie, której celem było przygo-

towanie młodzieży do walki o odzyskanie

(…)

Po zakończeniu działań wojennych

wyjechał do Szwajcarii, gdzie podjął pracę

NAGROBEK KAZIMIERZA WIERZYŃSKIEGO NA CMENTARZU

POWĄZKOWSKIM

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

POWSTANIE WARSZAWSKIE. HISTORIA RZADKO BYWA CZARNO-BIAŁA. ZWŁASZCZA HISTORIA

PISANA KRWIĄ

granicami kraju. Cieszył się wielkim auto- wymownie wyraził ból po stracie swych bli-

rytetem i uznaniem. Już w 1943 roku był skich. Książka ukazała się w Londynie

założycielem i członkiem komitetu redak- w 1946 roku i w tym samym roku w Nowym

datowany przez poetę na 17

stycznia 1945, czyli w dzień

wkroczenia Armii Czerwonej

do zupełnie zniszczonej

przez hitlerowców stolicy.

Bez wątpienia Wierzyński

był właśnie tym poetą

tworzącym poza krajem,

który najpełniej i najbardziej

wyraziście wyraził tragedię

i zarazem heroizm walczącej

Warszawy.

cyjnego „Tygodnika Polskiego” w Nowym

Jorku, pisma Koła Pisarzy Polskich. Wśród

Jorku. W dedykacji poeta wymienia człon-

ków rodziny, których stracił w okresie woj-

założycieli znaleźli się tam także Jan Le- ny. To matka Felicja, ojciec Andrzej, którzy

choń i Jerzy Wittlin. Zamieszkał na 20 lat zmarli, przyrodni brat Bronisław oraz jego

z żoną Haliną w wynajętym domu w ma- syn Jan, którzy zginęli podczas Powstania

łej miejscowości rybackiej w Sag Harbor

na wyspie Long Island, gdzie intensywnie

tworzył. Tam powstało jego kilka nowych

Warszawskiego; brat Hieronim, który został

zamęczony na Majdanku w 1944 roku oraz

Janina Wierzyńska, córka Hieronima, która

KOLUMNA ZYGMUNTA III WAZY W WARSZAWIE

„Do sumienia świata” poeta zwraca się romantyka wyrażonego w „Uspokojeniu”

tomów poezji: „Korzec maku” (1951), „Sie- uczestniczyła w Powstaniu i poległa. Wła-

dem podków (1954), „Tkanka ziemi” (1960) śnie ten rodzinny dramat jest jednym z klu-

Po wydaniu tej książki uznano, że Wie- o sprawiedliwość dziejową. Pisze słowa o sensie zrywu narodowego. W wierszu

Ten ostatni tom otwiera poemat „Piąta czy do zrozumienia „Krzyży i mieczy”. Wiele

pora roku”, jedno z arcydzieł poezji pol- wierszy z tego tomu zostało opublikowanych

rzyński stał się donośnym głosem sprze- skierowane głownie do aliantów:

ciwu całej polskiej emigracji i całej Polski

Słowackiego przywołany został okres

insurekcji kościuszkowskiej i postać Jana

Kilińskiego, bohaterskiego szewca, który

gromił w Warszawie Rosjan i Prusaków.

Oczy Kilińskiego są jak oczy upiora, du-

cha Warszawy, który patrzy i pamięta.

Warszawa, choć zagrożona, trwa nadal,

pomna swej przeszłości.

skiej po części poświęcone jego rodzinnym

stronom. Arcydzieło wyrosłe z tęsknoty

do lat szkolnych, rodzinnego Drohobycza,

innych zakątków. Następnie w 1964 roku

przeniósł się z żoną do Rzymu, a później do

Londynu, gdzie zmarł nagle 13 lutego 1969

w szpitalu St. George’s. Jego aktywność

twórcza była, tak jak przed wojną róż-

norodna. Podjął, jak wspomniałem, stałą

współpracę z Radiem Wolna Europa, z lon-

dyńskimi „Wiadomościami”, redagowa-

nymi przez Mieczysława Grydzewskiego,

z którym się znali z okresu przedwojenne-

go. Współpracował też w okresie później-

szym z paryskim „Instytutem Literackim”

i publikował w „Zeszytach Literackich”.

Wierzyński pozostał nieprzejednany

wobec podporządkowania Polski po woj-

nie ZSRR. Ustalenia konferencji jałtańskiej

uznawał za zdradę aliantów. Jego wydany

w 1946 roku tom „Krzyże i miecze”, napisany

w latach 1942– 1945, to jego najwybitniejsze

dzieło okresu powojennego, którego tema-

tem są losy wojenne i powojenne kraju. Jakże

wcześniej w prasie emigracyjnej.

wobec zaistniałej sytuacji historycznej.

W wielu wierszach wybrzmiewa rozpacz

Gdzie duch wasz, wiara, ta gwiazda pomocy,

Co w planetarium milczącej wciąż nocy

Wśród licznych utworów

znajdujemy poruszające

opisy wojny i okupacji

w Polsce, przypomnienia

tragicznych losów

bohaterskich żołnierzy

polskich, obrazy rozlicznych

cierpień ludności cywilnej,

wreszcie ból po zdradzie

aliantów i osamotnieniu

w nieszczęściu Polski. Wśród

tych wierszy szczególnie

poruszają nas dziś utwory

związane z Powstaniem

Warszawskim, jego

przebiegiem i skutkami. To:

„Na kolumnę Zygmunta”, „1-

go września 1944”, „A więc

stało się” – wiersz związany

z upadkiem powstania

i świadomością klęski

Warszawy. Także „Na zajęcie

Warszawy przez Rosjan”

po spustoszeniu Warszawy przez hitle- Miała nam świecić, nad klęską nas wieść?

rowców i prawie zupełnym zniszczeniu Wy wolni z wolnych, gdzie sztandar wasz

milionowego miasta pełnego zabytków, dumny?

stanowiących dorobek wielu pokoleń ca- Czy razem z nami się kładzie do trumny?

łego narodu. Rozpacz i ton żałobny po wy- I czoło wasze? I słowo? I treść” (…) .

mordowaniu przez hitlerowców około 200

Wierzyński natomiast sądzi, że jeśli

nawet Warszawa zostanie ﬁzycznie znisz-

czona, Kolumna Zygmunta zostanie zwa-

tysięcy cywilnych mieszkańców, po stra-

Wśród wspomnianych utworów

cie bliskich. To zdecydowany głos sprzeci- Wierzyńskiego o Powstaniu Warszaw- lona, to jednak powstanie w przyszłości,

wu wobec pozostawienia Polski w streﬁe skim zwraca szczególną uwagę ten pod wniesie się z gruzów i będzie wolna. Wier-

sowieckich wpływów, co oznaczało prze- tytułem „Na kolumnę Zygmunta”. Ko- na swym wszystkim zrywom powstań-

cież zniewolenie. Także hołd dla żołnie- lumna ta, jakże charakterystyczna dla

czym, nawet tym, zakończonych niepowo-

dzeniem militarnym. Kończy swój utwór

optymistyczną wizją: (…)

rzy Armii Krajowej walczących do końca

heroicznie, słabo uzbrojonych i ginących

zabytków Warszawy, usytuowana jest

na Placu Zamkowym tuż przy Zamku

na oczach trzymilionowej, dobrze uzbro- Królewskim. Staje się w tym utworze

jonej, armii sowieckiej, która tuż za Wisłą

bezczynnie stała i patrzyła przez 63 dni

symbolem całego miasta, a jej zburzenie

oznacza jego zagładę. Wierzyński roz- Na wiatr sztandary wyjdą, grot błyśnie

Żywi ludzie usłyszą podziemne wołanie,

i nocy na bombardowane i płonące, sys- poczyna swój utwór cytatem z „Uspo- u drzewca

tematycznie mordowane przez Niemców kojenia” Juliusza Słowackiego: „ Jest

miasto. Na oczach całego świata. Ci żoł- u nas kolumna w Warszawie”. Cytat ten

I wolność z czarnej ręki podźwignie się szewca

I kolumna królewska na placu powstanie.

nierze AK, którzy przeżyli powstanie, byli

później ścigani i mordowani w kaźniach

UB. W jednym z dramatycznych utworów

stanowi jakby klucz do interpretacji ca-

łego jego wiersza. Wierzyński bowiem

odwołuje się do przekonania wielkiego

Jak wiemy dziś dobrze, Kazimierz Wie-

rzyński, nie pomylił się.

Witryna literacka

Mariusz Olbromski

Z cyklu: W rocznicę Powstania Warszawskiego

Z Kazimierzem Wierzyńskim

ale miłością jak Feniks wskrzeszoną.

Pradawną – i dumną – i świetną.

Barwnym życiem kwitnącą na nowo.

Z fal naszych dziejów trudnych wyłoniona.

Biegnąca pośród bomb lecących

ku pomocy w zwałach gruzów,

huku rosnących płomieni.

Seweryn Goszczyński biegł tam

zadyszany z garstką szaleńców

nocą w stronę Belwederu.

Nie opuszczajcie nas nigdy

Nie opuszczajcie nas nigdy polegli,

Niech wasze czyny nasze myśli głoszą,

Niech wasze serca w naszych biją,

Płomień powstańczej Warszawy

Niech zawsze i wszędzie nam świeci

A tamte pieśni wciąż nad Wisłą krążą.

Przewiany szarościami tamtych lat

poraniony stanem wojennym

późno lecz chcę właśnie teraz

wyśpiewać życia urok bezcenny

„Danuta”

Piłsudski chodził długo zamyślony

przez okna w półmrok alei spozierał,

na taﬂę stawu, w labirynty planów.

Kobieca, krucha, a niezłomna.

Jasny świt nad Warszawą

zagląda w twe oczy.

Nim dzień nad nami blaski

swe roztoczy znów orzeł

przy ramieniu twoim zatrzepocze

nad złotostrunną pieśnią Wisły.

„Hej chłopcy, bagnet na broń”

Krystyna Krahelska

Kroczyć z Wierzyńskim po stolicy

na plaży złotej wyciągnąć się błogo.

I patrzeć jak śmieją się dzieci

To gdy godzina „W” nagle wybiła,

batalion „Ruczaj” na wroga uderzał,

barwiła krew białe posągi

Nie opuszczajcie nas nigdy polegli,

Bo wasze kości barykadą świętą,

Za która życie wolne teraz żyje,

Kroczą dążenia w dniu codziennym.

Postać twa widna tu w stolicy

z mieczem nadziei i wolności,

a serce twoje krąży

bawią się, chlapią, beztrosko kąpią.

i drzewa które tyle już widziały.

Na księżycu jak balonem polecieć

by spotkać się z gwiazdami.

Z mostu spoglądać w fale Wisły

w których jaśnieje nowa Warszawa.

I na starówkę spojrzeć w płomieniach

powstania i zgliszczach dymiącą

w tej powstańczej pieśni ku

przypomnieniu i wskrzeszeniu

czystej i wielkiej miłości.

W Łazienkach Królewskich

A teraz krążą tłumy uśmiechnięte…

I każde serce, kamień, kwiat

powtarza: „Chwała bohaterom!”

Nie opuszczajcie nas nigdy polegli

I uczcie nas wciąż heroicznej wierności,

I mocnej wiary pod zwalonym krzyżem.

Bo choć stolica padła – zwyciężyła,

Powstała z waszej krwi, nadziei, miłości.

Często ten park prastary chłonął

burzę mych myśli i koił czasem

łaską muzyki pod wierzbą Chopina.

Taka zostaniesz. Zawsze młoda.

Z tarczą wierności.

***

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Międzynarodowa Wystawa Światowa 1939 roku w Nowym Jorku

z udziałem lwowskich firm i artystów (cz. 2)

30 kwietnia 1939 roku

wieku, w historycznej stylizacji tra-

dycji średniowiecznego, realistyczne-

go malarstwa polskiego. Współczesny

historyk sztuki Magdalena Wróblew-

ska pisała: „Działalność Bractwa roz-

patrywać można na tle tendencji tra-

dycjonalistycznych i klasycyzujących,

jakie pojawiły się w latach 30. w Euro-

pie. „Łukaszowcy” utrzymywali zresz-

tą kontakt z holenderskim Związkiem

św. Łukasza. Ich twórczość należy też

umieścić w szerszym kontekście ro-

dzących się w międzywojennej Polsce

koncepcji sztuki narodowej”. Ona też

zauważyła, że artystów Bractwa św.

Łukasza wyróżniał „…szlachetny cha-

rakter prac, wykonanych w technikach

w sztuce polskiej i europejskiej w latach

30. XX wieku: „W uniesieniu młodzień-

czego entuzjazmu chcieli „Łukaszow-

cy” wypłynąć na przestrzenie ponad-

czasowej sztuki, łączył ich pietyzm

dla siedemnastowiecznego malarstwa

w Nowym Jorku została

uroczyście otwarta przez

prezydenta USA Franklina

Delano Roosevelta

oraz Alberta Einsteina

Międzynarodowa Wystawa

Światowa. Uroczystości

otwarcia Wystawy na cały

kraj transmitowała telewizja

amerykańska. O czymś takim

w przedwojennej Polsce

można było tylko marzyć.

Optymistycznym hasłem

Wystawy było „The World

of Tomorrow”, czyli „Świat

Jutra”. To miał być świat

kultury, postępu techniki

i rozwoju sztuk pięknych.

Prezydent Roosevelt mówił

o przyszłości wolnej od wojen,

o pracy dla dobra ludzi.

Wystawę w ciągu jej trwania

odwiedziło 44 miliony ludzi.

holenderskiego

caravaggionistów,

chętnie naśladowali ich dramatyczny

światłocień i rozbudowaną kompozy-

cję. Zadziwiające, że to, co w twórczości

„Łukaszowców” było w gruncie rzeczy

synkretyzmem i stylizacją, zyskało,

dzięki osobliwej chemii czasu, nie-

oczekiwanie nową jakość, dającą się

odczytać w dużych zespołach obrazów:

z jednej strony przedziwną malarską

witalność, z drugiej tę cechę, która wie-

stosowanych przez dawnych mistrzów. lokrotnie przybliża twórczość uczniów

Rzetelność i powaga. Historyczne sty-

lizacje, eklektyczny realizm, który

prof. Pruszkowskiego do współcze-

snych zjawisk europejskich, takich jak

czerpał zarówno z tradycji barokowego realizm magiczny i Nowa Rzeczywi-

malarstwa holenderskiego i hiszpań-

skiego, jak i włoskiego renesansu. So-

lidne opracowanie podstaw rzemiosła,

zarówno rysunku, jak i technologii ma-

larskich. Ich twórczość kojarzono z „re-

alizmem magicznym” czy włoskim „pit-

stość, przesunięcie konkretu w sferę

obcowania magicznego, jakąś aluzyj-

ność do obcej niewytropionej rzeczy-

wistości…Tak to czas wzbogaca i dopo-

wiada artystyczne realizacje”.

JURIJ SMIRNOW

Barwne życie towarzyskie było

Wystawa

ostatnim akordem dwudziestolecia

międzywojennego, unikalną skali

Nowym Jorku była

tura meta ﬁsica”… Charakteryzowało nieodłącznym aspektem funkcjono-

się ono niepokojem, tajemniczą atmos-

ferą, stanem zawieszenia akcji i dzia-

łania postaci”. Inny historyk sztuki Jo-

anna Pollakówna, analizując twórczość

wania Bractwa. Każdy konkretny obraz

omawiali i malowali wszyscy razem.

Otóż każdy z tych obrazów został na-

malowany przez wszystkich jedenastu

artystów, mianowicie prof. Tadeusza

Pruszkowskiego, ideologa i założyciela

Bractwa św. Łukasza i dziesięciu jego

uczniów: Bolesława Cybisa, Bernarda

Frydrysiaka, Jana Gotarda, Aleksandra

Jędrzejewskiego, Eliasza Kanarka, Jere-

miego Kubickiego, Antoniego Michala-

ka (który w latach 30. był związany ze

Lwowem i uczył w Państwowej Szkole

Technicznej, był profesorem Instytu-

tu Sztuk Plastycznych, współpracował

z Janem Henrykiem Rosenem), Stefa-

na Płużańskiego, Janusza Podolskiego

światowej, zarówno pod względem licz-

by wystawców, jak i czasu jej organiza-

cji (w przededniu II wojny światowej),

lecz okazała się prawie całkowicie za-

pomnianą. Zadecydował o tym właśnie

wybuch wojny. „Świat Jutra” taki, jak go

przedstawiono na wystawie, nie nad-

szedł. Takiego jednak sukcesu jak no-

wojorska, nie doznała żadna inna przed-

wojenna wystawa światowa, łącznie ze

słynną Wystawą Paryską w 1937 roku.

Pawilon Rzeczypospolitej Polskiej na

Wystawie nowojorskiej o powierzch-

ni około 6 500 metrów kwadratowych

pod względem architektury był jednym

FRAGMENT PAWILONU POLSKIEGO

artystów, związanych

Bractwem

Obrazy zostały umieszczone na

Sali Honorowej i w pierwszej kolejno-

ści zwracały uwagę odwiedzających.

Były to wielkie obrazy o wymiarach

lecz program cyklu był opracowany na

polecenie Józefa Becka (który był wła-

śnie inicjatorem powstania tego cy-

klu obrazów historycznych), ministra

św. Łukasza, zauważyła, że czynniki

państwowe II Rzeczypospolitej wy-

soko ceniły styl artystów Bractwa

i wspierały ich działalność artystycz-

ną, z czym między innymi wiązały się

liczne zaszczytne monumentalne za-

mówienia państwowe, takich jak ozdo-

200 na 120 cm. To wymagające i termi- spraw zagranicznych, przez powołany

nowe zlecenie w 1938 roku rząd polski w tej sprawie komitet naukowy, złożo-

polecił profesorowi Tadeuszowi Pru- ny z uczonych pod przewodnictwem

szyńskiemu, dyrektorowi Szkoły Sztuk

Pięknych w Warszawie i jego uczniom,

zrzeszonym w Bractwie św. Łukasza.

profesora Oskara Haleckiego. „Pod jego bienie wnętrz statków MS Piłsudski

egidą dokonano również wnikliwej

kwerendy, w wyniku której history-

i MS Batory, które były chlubą polskiej

marynarki cywilnej. Można też przy-

Artyści wspólnym wysiłkiem stwo- cy pomogli malarzom odtworzyć bar- pomnieć ozdobienie Szkoły Polskiej

rzyli ten cykl obrazów w ciągu trzech

i pół miesiąca, malując wspólnie 10–12

godzin dziennie. Wyjątkowość projek-

tu wynikała też z faktu, że każdy obraz,

mając 11 współautorów, był zbiorowym

dziełem artystycznym.

wy i rodzaje materiałów używanych

w strojach i wnętrzach dawnych epok”.

Zespół malarzy sześć miesięcy pra-

w Gdańsku i Wojskowego Instytutu

Geograﬁcznego w Warszawie. Dzieła i Jana Zamoyskiego.

malarzy Bractwa zostały eksponowane Obrazy Bractwa św. Łukasza i me-

najciekawszych

najoryginalniej-

szych. Powstawał w zawrotnym tempie

– w niespełna półtora roku. Wieża pa-

wilonu górowała nad międzynarodową

sekcją wystawy i była ozdobiona tar-

czami z herbami województw polskich.

cował codziennie po wiele godzin i do- na Międzynarodowej Wystawie w Pa-

tody ich wspólnej pracy budziły spory

i gorące dyskusje, lecz warto pamiętać,

że „…cykl „Łukaszowców” miał cha-

rakter wybitnie dekoracyjny, narra-

cyjny i w kategoriach barwnego fresku

należy rozpatrywać jego znaczenie”.

Przez wiele lat później, jeden z autorów

tego cyklu Jan Zamoyski wspominał:

„Postanowiliśmy malować wspól-

nie wszystkie obrazy jednocześnie.

Do tego celu świetnie nadawała się

ogromna pracownia Pruszyńskie-

go w Kazimierzu Dolnym, w której

czwórką koni można było zawracać…

piero z początkiem grudnia 1938 roku

żmudna praca została zakończona.

ryżu w 1937 roku, gdzie dyplomami ho-

norowymi odznaczono prof. Tadeusza

Pruszkowskiego, Antoniego Michala-

ka i Bolesława Cybisa za polichromię

na stropie portyku pawilonu polskie-

go. Lecz największym, najgłośniejszym

osiągnięciem Bractwa św. Łukasza była

właśnie realizacja siedmiu wielkofor-

matowych kompozycji historycznych

dla pawilonu polskiego na Wystawie

nowojorskiej.

Monumentalne obrazy przedsta- Trzeba tu dodać kilka słów o Bractwie

św. Łukasza, grupie artystów, którzy

Chrobry witający Ottona III pielgrzy- w swojej twórczości odradzali spo-

mującego do grobu św. Wojciecha sób bycia i pracy średniowiecznych

w Gnieźnie. Rok 1000”, „Chrzest Li- mistrzów cechowych. Było to jedno

Ekspozycja pawilonu przygotowana wiały następujące tematy: „Bolesław

w kraju miała manifestować dumę z do-

robku kulturalnego i gospodarczego II RP,

ale również przypominać najważniejsze

wydarzenia polskiej historii.

twy. Rok 1386”, „Nadanie przywileju

zwanego Jedlińskim. Rok 1430”, „Unia

Lubelska. Rok 1569”, „Konfederacja

z najciekawszych i najważniejszych

polskich ugrupowań artystycznych

dwudziestolecia międzywojennego,

Polski pawilon został otwarty kilka

dni później, w rocznicę proklamowa-

nia Konstytucji 3 Maja. Do wybuchu II

wojny światowej zostało tylko cztery

miesiące, zaś wystawa w jeszcze po-

kojowym Nowym Jorku czynna była

do wiosny 1940 roku. Ekspozycja pa-

wilonu polskiego też nawiązywała do

perspektyw rozwoju kraju, opowiadała

o jego przyszłości, o rozwoju przemysłu,

kultury i sztuki. Po klęsce wrześniowej

pawilon polski stał się symbolem ma-

rzeń, które nigdy nie były urzeczywist-

nione, prawie reliktem przedwojennej

Polski, której już nie było.

Pod względem umieszczenia eks-

ponatów i treści ideowej, najważniej-

szą była ekspozycja Sali Honorowej.

Symbolicznym unaocznieniem wie-

lowiekowej historii Polski miały być,

zgodnie z zamówieniem Urzędu Rady

Ministrów, pomnik króla Władysława

Jagiełły przy wejściu do pawilonu i cykl

7 obrazów historycznych namalowa-

nych przez jedenastu malarzy z Brac-

twa św. Łukasza (tzw. Łukaszowców)

reprezentujący znaczące wydarzenia

z historii Polski, jej wielowiekową hi-

storię i wkład narodu polskiego w roz-

wój cywilizacji europejskiej.

Warszawska (Uchwała o wzajemnej to- hołdujące tradycyjnemu ﬁguratywne-

lerancji wyznań religijnych). Rok 1573”, mu malarstwu. W czasach awangardo-

„Odsiecz Wiednia. Rok 1683”, „Konsty- wych nurtów, abstrakcjonizmu Brac-

tucja 3-go Maja. Rok 1791”. Każdy z tych

tematów nie powstał przypadkowo,

W wydanej w 1982 roku monogra-

ﬁi „Malarstwo polskie. Między woj-

two widziało wzór do naśladowania nami 1918–1939” Joanna Pollakówna Ustaliliśmy, że obrazy będziemy malo-

w malarstwie holenderskim XVI–XVII określiła też miejsce „Łukaszowców”

wać temperą jajową na deskach okle-

jonych płótnem, że ambicje osobiste

będą się musiały liczyć z opinią więk-

szości… Zasadą naszego działania było

wykonanie poszczególnych faz przez

różnych autorów. A więc: kto inny

wykonywał szkic, kto inny go roz-

wijał na kartonie, ktoś inny podma-

lowywał na desce i ktoś inny kończył

malowanie”. 7 grudnia 1938 roku cykl

siedmiu obrazów Bractwa św. Łukasza

przygotowanych na Wystawę nowo-

jorską został pokazany w Warszawie

w Instytucie Propagandy Sztuki, co

stało się wydarzeniem w artystycz-

nym w życiu stolicy. Wystawa trwała

krótko, tylko do 1 stycznia 1939 roku.

Na kolejną wystawę tych dzieł w Pol-

sce trzeba było czekać 84 lat. Ozdobie-

nie pawilonu polskiego i umieszczenie

w nim eksponatów zostały dokładnie

opisane w osobnym katalogu, który li-

czył ponad 500 stron i był opracowany

w językach polskim i angielskim.

OBRAZ „UNIA LUBELSKA. ROK 1569”

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Informacje

www.kuriergalicyjski.com

W grudniu rusza kolejna edycja akcji charytatywnej

„POMOCNA DŁOŃ DLA LWOWA”

Narodowe Centrum Kultury

do 15 października 2026 roku

przyjmuje zgłoszenia

wolontariuszy, która osobiście

dostarczy dary do polskich ro-

dzin, osób samotnych i chorych

oraz do polskich organizacji

W grudniu odbędzie

się kolejna edycja

do programu stypendialnego

Gaude Polonia 2027

akcji charytatywnej

„POMOCNA DŁOŃ DLA

LWOWA”, organizowanej

przez FUNDACJĘ „SERCE

DLA LWOWA” w Poznaniu.

Poznańska Inicjatywa od

wielu lat niesie pomoc

działających na terenie Lwowa

i okolic. Szczególnym wyda-

rzeniem będzie dodatkowo po-

moc organizatorom spotkań św.

Mikołaja z najmłodszymi pod-

opiecznymi akcji.

Gaude Polonia to szansa, by

przez sześć miesięcy mieszkać

w Warszawie lub innym

polskim mieście i realizować

własny projekt twórczy pod

opieką doświadczonych

mentorów.

najmniej na poziomie podsta-

wowym), wykształcenie wyż-

sze oraz obywatelstwo Ukra-

iny (lub innego kraju Europy

Środkowo-Wschodniej).

Program Gaude Polonia od

ćwierć wieku wspiera twórców

z Europy Środkowo-Wschod-

niej. Dla wielu jego uczest-

niczek i uczestników stał się

ważnym impulsem w rozwoju

zawodowym. W gronie ukraiń-

skich stypendystów programu

znaleźli się m.in. Serhij Żadan,

Halyna Kruk, Andrij Pawły-

szyn i Andrij Lubka.

Polakom mieszkającym we

Lwowie oraz na dawnych

Kresach Wschodnich.

Organizatorzy

nadziei i pamięci ze

zachęcają wszystkich

ludzi dobrej woli

strony Polaków z kraju.

W ramach akcji wolontariu-

sze przygotowują i dostarczają

paczki z żywnością, słodycza-

mi, środkami higienicznymi,

artykułami szkolnymi oraz

upominkami świątecznymi dla

dzieci, seniorów i osób znajdu-

jących się w trudnej sytuacji

życiowej. Pomoc traﬁa bezpo-

średnio do potrzebujących, bez

pośredników.

Akcja „Serce dla Lwowa” od

lat łączy mieszkańców Pozna- się ukraińskie artystki i ukra-

nia, harcerzy, szkoły, wolonta- ińscy artyści działający w dzie-

riuszy oraz darczyńców, którzy

wspólnie pokazują, że pamięć

o rodakach mieszkających za ochrony dziedzictwa kulturo-

wschodnią granicą pozostaje

żywa i przekłada się na realną

pomoc.

O stypendium mogą ubiegać

do włączenia się

w przedsięwzięcie

poprzez przekazanie

darów rzeczowych lub

wsparcie ﬁnansowe.

Każdy gest solidarności

ma znaczenie i pozwala

sprawić, że święta

dzinie ﬁlmu, literatury, muzy-

ki, teatru, sztuk wizualnych,

wego, tańca, a także konserwa-

torki i konserwatorzy zabytków,

historyczki i historycy sztuki,

krytyczki i krytycy oraz tłu-

maczki i tłumacze literaccy.

Szczegółowe

informacje

o naborze znajdują się na stronie

Narodowego Centrum Kultury.

Bożego Narodzenia będą

dla wielu rodaków na

Kresach czasem radości,

Więcej informacji i numer

konta na stronie: https://serce-

dlalwowa.pl/#kontakt

W tegorocznej edycji, po-

dobnie jak w latach ubiegłych,

do Lwowa wyjedzie grupa

Wymagania formalne: port-

folio, wiek do 40 lat, znajo-

mość języka polskiego (co

FACEBOOK.COM/INSTYTUTPOLSKIKYIV

Chór „ECHO” zaprasza

Państwo klimat wspaniałych, o godz. 18:30, pod kierownictwem profesjonalnych animatorów

minionych lat – świata przed- i pedagogów muzyki.

Jeśli masz lat 30+, 40+, 50+ itd. i możesz poświęcić czas dwa razy

Wszystko to stwarza wy- w tygodniu na próby (2 godz.), to nauczysz się pięknego repertuaru

marzone warunki do organiza- z chóralistyki polskiej (i nie tylko). Jeśli jesteś młody i dysponujesz

Lwowska restauracja „Kupoł” zaprasza

Próby oraz spotkania towarzyskie – w poniedziałki i środy

Położona

samym ser-

cu Lwowa, przy ul. Cytadelnej

37. Wyśmienita polska kuch-

nia, ciepła rodzinna atmosfera,

nastrojowe wnętrze i muzyka.

Menu także po polsku.

„Kupoł” to kameralna restau-

racja położona w sąsiedztwie

Lwowskiej Filharmonii oraz

dawnego Zakładu Narodowego

im. Ossolińskich oferuje sze-

roki wybór tradycyjnych gali-

cyjskich dań, bogaty wachlarz

wojennego Lwowa.

cji przyjęć, bankietów, spotkań

biznesowych, integracyjnych

i rodzinnych, romantycznych

rendez-vous, wystawnych ko-

lacji oraz innych uroczystości.

Warto odwiedzić nas o każdej

porze dnia i roku! Stąd wszędzie

zapałem do nauki, to skuteczne nowoczesne pliki dźwiękowe po-

mogą szybko przyswoić ci partie głosowe.

Edward Kuc, tel.: 0665306908

Zespół pieśni i tańca „Weseli Lwowiacy”

przyjazną atmosferę i wyjąt- jest blisko, a całe miasto znajduje

Udziela indywidualnych konsultacji z tańca ludowego

i towarzyskiego.

trunków, wyśmienite desery kowe przyjęcie. We wnętrzach,

się na wyciągnięcie ręki. Jesteś

we Lwowie – wstąp do „Kupołu”.

KONTAKT: +380506746784

oraz legendarną lwowską kawę.

„Kupoł” to miejsce, w którym

goście zawsze mogą liczyć na

w których zatrzymał się czas

belle epoque i przy dźwiękach

nastrojowej muzyki poczują

Zgłoszenie telefoniczne pod nr tel.: 05905087433.

MAIL: KUPOLLVIV@UKR.NET

Kierownik zespołu Edward Sosulski

Jurij Smirnow

e-mail: smirnowjura@gmail.com

Współpracują:

Alina Wozijan, Czesława Żaczek, Luba

Lewak, Artur Żak, Agnieszka Sawicz,

Kazimierz Świetlicki, Mariusz Olbromski,

Maciej Serżysko, Iryna Kotłobułatowa,

Elżbieta Lewak, Joanna Pacan-Świetlicka

i inni.

Restauracja

„Premiera Lwowska”

Redakcja:

Skład redakcji Grupy Medialnej

Kuriera Galicyjskiego

Zapraszamy do polskiej restauracji w centrum Lwowa przy ul. Żiż-

ki 5. Oferujemy wykwintne dania kuchni polskiej i europejskiej,

burgery, ryby, desery, koktajle oraz szeroki wybór win. Przytulna

atmosfera, profesjonalna obsługa i niezapomniane smaki.

Lwów 79057

Львів 79057

Maria Basza

red. naczelny

telefon redakcji: +38 0980712564

e-mail: nowykuriergalicyjski@gmail.com

Свідоцтво про державну реєстрацію

cерія КВ № 24708-14648Р

e-mail: mariabasza@wp.pl

Anna Gordijewska

zastępca red. naczelnego

e-mail: anna.gordijewska@gmail.com

Eugeniusz Sało

Warunkiem zgody na przedruk całości

lub części artykułów i informacji

zamieszczonych w naszym piśmie jest

uzyskanie pisemnej zgody redakcji

i powołanie się na „Kurier Galicyjski”, 2025 r.

Za treść ogłoszeń, oświadczeń i reklam

redakcja nie ponosi odpowiedzialności

i pozostawia sobie prawo do skrótów

nadesłanych tekstów. Zamieszczamy

również teksty, których treść nie

odpowiada poglądom redakcji.

від 19.02.2021 р.

koordynator TV

Wydawca Stowarzyszenie

„Kurier Galicyjski”

Видавець ГО „Кур’єр Ґаліцийскі”

i mediów elektronicznych

e-mail: eugene.salo@gmail.com

Karina Sało

e-mail: kvusochanska@gmail.com

Krzysztof Szymański

e-mail: krzszymanski@wp.pl

Aleksander Kuśnierz

e-mail: oleksandr.kusnezh@gmail.com

Konstanty Czawaga

konstantyczawaga@wp.pl

Czynne

codziennie

11:00–21:00

założyciel Mirosław Rowicki

Gazeta ukazuje się 2 razy w miesiącu.

Газета виходить 2 рази на місяць.

Друкарня ТОВ „Прес Медіа Сервіс”

м. Львів, вул. Кошиця 7/29

Tel. 096 299 82 16, 097 061 73 09

nr 15 (499) 3–17 sierpnia 2026

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Od skamieniałych drzew do zdjęć surrealistycznych

W Siedliskach, położonych

zaledwie kilka kilometrów

od polsko-ukraińskiego

przejścia granicznego

w Hrebennym – Rawa

Ruska w ramach spotkań

w Izbie Regionalnej

Muzeum Skamieniałych

Drzew zainaugurowano

wystawę zdjęć

surrealistycznych

młodego artysty

Iwana Popowicza ze

Lwowa. Miejscowych

regionalistów oraz gości

ze Lwowa, Żółkwy, Rawy

Ruskiej przywitali Paweł

Borowiec, dyrektor

muzeum i Marek

Łuszczyński, burmistrz

Lubyczy Królewskiej.

przestrzeń dla zupełnie

nowych interpretacji.

Artysta chce w ten

sposób postawić widza

przed fundamentalnym

pytaniem: czym dzisiaj

jest oﬁara i czy w ogóle

potraﬁ jeszcze nieść w sobie

autentyczne, mistyczne

doświadczenie?

Z kolei symbole – jak tłumaczy autor

– nie funkcjonują tu jako ilustracje religij-

nych dogmatów, lecz jako otwarte znaki,

które zmieniają swoje znaczenie w zależ-

ności od kontekstu. Z jednej strony odwo-

łują się one do zbiorowej pamięci kulturo-

wej, a z drugiej – pokazują jej kruchość,

stawiając pod znakiem zapytania utarte

mechanizmy postrzegania tego, co święte.

– Jestem głęboko przekonana, że Iwan

Popowicz to młody człowiek, który wy-

przedza swój czas i zmienia nasze wyobra-

żenie o przedstawianiu scen sakralnych,

obiektów, postaci i symboli – powiedziała

Wira Bihum, artystka i badaczka sztuki

z Rawy Ruskiej. – W umiejętny, właściwy

TEKST I ZDJĘCIA

KONSTANTY CZAWAGA

w milionach lat, konceptualna wystawa

lwowskiego fotograﬁka Iwana Popowicza tylko sobie sposób przekazuje osobiste po-

zyskała unikalny wymiar. Tutaj, na samym czucie oﬁarności. Od pierwszej minuty oglą-

pograniczu Polski i Ukrainy, gdzie pra- dania ekspozycji wpada się w wir sprzecz-

dawne kamienne pnie Roztocza sąsiadują nych myśli i emocji (na granicy protestu,

z przedmiotami tradycyjnego życia wiej- zaprzeczenia, niezrozumienia, odrzuce-

W murach dawnej wiejskiej szkoły

zgromadzono około trzystu monumen-

talnych fragmentów skamieniałych pni

cypryśników sprzed dwudziestu milionów

lat, które zostały odnalezione na Roztoczu.

Rehistoryczną ekspozycję geologiczną do-

pełniają tu bogate zbiory etnograﬁczne,

dawne narzędzia rolnicze oraz izba my-

śliwska, tworząc kameralne sanktuarium

pamięci pogranicza. Ta ﬁzyczna bliskość

granicy nadała wydarzeniu szczególnego

wymiaru, sprawiając, że sztuka ze Lwowa,

otoczona nienaruszonymi przez milenia

skamielinami, zdołała bezbłędnie pokonać

graniczne zasieki i zbudować mistyczny

most między dwoma światami.

Temat projektu twórczego doktoranta

Iwana Popowicza ze Lwowskiej Narodowej

Akademii Sztuki brzmi: „Sztuka fotograﬁi

w surrealizmie. Metody, poszukiwania au-

torskie i współczesne interpretacje”.

Fotograﬁa surrealistyczna to kierunek, ter. Warto również wspomnieć o Ludwiku

który zaprzecza tradycyjnej logice i doku- Lille – polsko-żydowskim malarzu, graﬁku

mentowaniu rzeczywistości, a w zamian i teoretyku sztuki, który współtworzył

skiego, jego projekt „Utracona świętość”

wyzbył się czysto akademickiego patosu.

Lokalni goście oraz turyści długo

wpatrują się w złożone, surrealistyczne

kolaże. Na styku wieczności skamieniałej

nia…). Jednak z czasem przychodzi równo-

waga: wzrok zatrzymuje się na kluczowych

obiektach aranżowanych kompozycji, na-

stępuje proces zanurzenia, koncentracji

i wreszcie – długo oczekiwane akceptowa-

przyrody i kruchości współczesnych obra- nie. To oczywiste, że każdy z nas inaczej

zów cyfrowych, pytanie autora o to, czym

jest dzisiaj oﬁara, brzmi nie jak dyskusja

z zakresu historii sztuki, lecz jak głęboka,

interpretuje słowo, wydarzenia czy obrazy.

Ale (i teraz wiem to na pewno) wystawa

prac fotograﬁcznych Iwana Popowicza

niemal mistyczna przypowieść o wytrwa- nikogo z odwiedzających nie pozostawiła

łości ludzkiego ducha.

obojętnym. Mogłoby się wydawać, że me-

toda aranżowanej fotograﬁi cyfrowej, którą

autor posługuje się w procesie tworzenia

swoich prac, nie niesie ze sobą nic nowego

(istniała już wcześniej). Tak jednak nie jest,

ponieważ Iwan Popowicz stosuje własną

metodę obróbki końcowej zdjęć, wykorzy-

stując minimalistyczny zestaw narzędzi,

które zasadniczo zmieniają nasze postrze-

ganie koloru, światła, obiektu, ruchu czy

głębi. Iwan Popowicz przedstawia ruchomą

i wymowną przestrzeń, która ma określone

ramy i wymiary, a jednocześnie jest prze-

pełniona głębią i bezmiarem. Jego surre-

alistyczne motywy, tworzone za pomocą

wielowarstwowego montażu i cyfrowej

obróbki zdjęć w połączeniu z elementami

inscenizacji teatralnej oraz performance’u,

jaskrawo dowodzą szczególnej wiedzy au-

tora i hiszpańskich umiejętności głębokie-

go zanurzenia się w temat. Stajemy się nie

pasywnymi widzami, lecz pełnoprawnymi

uczestnikami dyskusji wokół retoryczne-

go pytania: „Co człowiek jest gotów oddać

w imię własnych ideałów?”.

Iwan Popowicz

zaprezentował ten swój

IWAN POPOWICZ

mistyczny projekt online.

W swoim projekcie Iwan

często groteskowy i absurdalny charak- wplatały się w tkankę malarską w celu

Popowicz rezygnuje

stworzenia paradoksalnych obrazów, był z prostego ilustrowania

Henryk Streng – znany polski awangardzi- motywów religinych.

sta (później tworzący jako Marek Włodar- Wyjaśnił, że wykorzystuje

ski). Wszyscy oni utrzymywali bliskie kon- fotograﬁę surrealistyczną,

wizualizuje obrazy z podświadomości, sny,

halucynacje oraz absurdalne zestawienia interesował się on europejską awangar- takty z Paryżem (centrum surrealizmu)

koncepcyjne fundamenty grupy. Żywo

by na nowo zdeﬁniować

ich symboliczną

oraz graﬁkę na licznych wystawach grupy naturę. Poprzez metodę

przedmiotów. W przeciwieństwie do kla- dą fotograﬁczną i wprowadzał elementy

sycznego reportażu, fotograf surrealista surrealistycznego widzenia do swoich

występuje w roli reżysera lub twórcy kola- dzieł graﬁcznych oraz mediów ekspery- „Artes” we Lwowie, Warszawie i Krakowie

rzy. Tworzy on paradoksalny, „nadrealny” mentalnych. Mistrzem tak zwanych „obra- w latach 1930–1935.

świat za pomocą iluzji optycznych, wielo- zów-obiektów” oraz kolaży, w których ele-

krotnej ekspozycji (nakładania na siebie

kadrów), solaryzacji oraz fotomontażu.

Światowymi pionierami tego gatunku w la-

tach 20. i 30. XX wieku stali się Man Ray,

Dora Maar oraz Maurice Tabard.

Wbrew sowieckim zakazom ideolo-

gicznym, które przez dziesięciolecia nisz-

czyły sztukę awangardową, Ukraina,

a w szczególności Lwów, mogą poszczy-

cić się głęboką historią fotograﬁcznego

i wizualnego surrealizmu. W międzywojen-

nym Lwowie (lata 1929–1935) tętniło silne

życie modernistyczne. Kluczową postacią

lwowskiego surrealizmu fotograﬁcznego

był Aleksander Krzywobłocki – architekt

i graﬁk, który sztuki fotograﬁi uczył się

u słynnego lwowskiego profesora Henry-

ka Mikolascha. To właśnie Krzywobłocki

tworzył złożone, osobliwe surrealistyczne

fotokolaże i fotomontaże. Łączył w nich

nieprzystające do siebie przedmioty, ludz-

kie sylwetki oraz elementy architektonicz-

ne, osiągając efekt snu na jawie. Jednym

z liderów i założycieli grupy „Artes” był

Jerzy Janisch. Choć był przede wszyst-

kim malarzem, Janisch aktywnie tworzył

w technice kolażu, łącząc wycinki z cza-

sopism, elementy fotograﬁi oraz graﬁkę.

Jego surrealistyczne kompozycje miały

i prezentowali swoje śmiałe fotomontaże

dekonstrukcji odziera

znane wszystkim obrazy

sakralne z utartych

znaczeń, otwierając

W murach Muzeum Skamieniałych

Drzew w Siedliskach, gdzie czas mierzy się

menty fotograﬁczne i codziennego użytku

O poszukiwaniach twórczych swego

syna mówiła też Jarosława Popowicz,

członek Lwowskiego Towarzystwa Przy-

jaciół Sztuk Pięknych.

Ten letni niedzielny wieczór w Muzeum

Skamieniałych Drzew w Siedliskach upły-

nął pod znakiem wyjątkowych spotkań

z historią, kulturą i sztuką. W ramach zor-

ganizowanego programu publiczność z Pol-

ski i Ukrainy miała unikalną okazję wysłu-

chać prelekcję historyka, muzealnika oraz

regionalisty Jacka Szczepańskiego „Szabla

żołnierza polskiego XX wieku”. Wykładowi

towarzyszył pokaz cennych eksponatów,

który wzbudził ogromne zainteresowanie.

Tadeusz Kuba-Kozłowski z Domu Spo-

tkań z Historią w Warszawie, który w tym

czasie uczestniczył w Festiwalu Dziedzic-

twa Kresów na ziemi lubaczowskiej przy-

bliżył zebranym skomplikowane i wielo-

kulturowe dzieje Rawy Ruskiej.